Ziekte van Parkinson
Bij de ziekte van Parkinson zorgt een tekort aan dopamine dat boodschappen van de hersenen niet meer goed worden doorgegeven aan de spieren.
Wat is de ziekte van Parkinson?
De ziekte van Parkinson is een neurodegeneratieve aandoening, waarbij de hersencellen die dopamine aanmaken langzaam afsterven. Dopamine is een boodschapperstof die zorgt voor communicatie tussen verschillende hersencellen. Bij de ziekte van Parkinson ontstaat een tekort aan dopamine en worden de hersenen en het zenuwstelsel geleidelijk aangetast. De ziekte wordt gekenmerkt door trager bewegen, spierstijfheid, bevingen, evenwichtsproblemen en gangstoornissen.
Naast bewegingsgebonden symptomen kan de ziekte ook gekenmerkt worden door niet-bewegingsgebonden symptomen, zoals verminderde reukzin, lage bloeddruk, depressieve stemming, constipatie, geheugenproblemen en slaapproblemen. De ziekte van Parkinson is de tweede meest voorkomende neurodegeneratieve hersenaandoening na de ziekte van Alzheimer.
Prevalentie ziekte van Parkinson
In België zijn er ongeveer 50.000 mensen met de ziekte van Parkinson. De gemiddelde aanvangsleeftijd van de ziekte is 55-60 jaar. De ziekte van Parkinson kan ook op jongere leeftijd optreden (bij 5-10% van de patiënten begint de ziekte voor 50-jarige leeftijd). De prevalentie van de ziekte neemt echter toe met de leeftijd. Ze treft 1% van mensen ouder dan 65 jaar en tot 2% van de mensen ouder dan 85 jaar.
Wat is parkinsonisme?
Parkinsonisme is een algemene term en een verzamelnaam voor een groep aandoeningen die zich kenmerken door tragere bewegingen, spierstijfheid en tremor. Mogelijke aandoeningen met parkinsonisme zijn niet enkel de ziekte van Parkinson, maar ook, onder andere, progressieve supranucleaire paralyse, multipele systeematrofie, corticobasale degeneratie en vasculair parkinsonisme.
De ziekte van Parkinson is klassiek de meest voorkomende vorm van parkinsonisme.
Oorzaken ziekte van Parkinson
De ziekte van Parkinson wordt veroorzaakt door een samenspel van erfelijke en omgevingsfactoren. Bij 5-10% van de patiënten met ziekte van Parkinson wordt de ziekte veroorzaakt door een foutje (mutatie) in het erfelijk materiaal (DNA). Zo kunnen bijvoorbeeld mutaties in het LRRK2 of PARK2 gen aanleiding geven tot een ziekte van Parkinson.
Erfelijkheid
Wanneer een eerstegraadsfamilielid (vb. moeder, vader, broer of zus) de ziekte van Parkinson heeft, is de kans groter om zelf de ziekte te krijgen. Dit is bij 15% van de personen met de ziekte van Parkinson het geval. Dit wil ook zeggen dat in 85% van de gevallen er geen belangrijke erfelijke component aangetoond kan worden. Wanneer de ziekte op jonge leeftijd begint (< 45 jaar) is diagnostisch genetisch onderzoek een mogelijkheid.
Omgeving
Hoe de omgeving een rol speelt bij de ziekte van Parkinson is ook nog niet volledig begrepen. Wel is geweten dat bepaalde omgevingsfactoren het risico vergroten. Voorbeelden daarvan zijn zware metalen en pesticiden.
Symptomen
Complexe symptomatologie
De ziekte van Parkinson is aandoening met een complexe symptomatologie. De symptomen kunnen bovendien sterk verschillen van patiënt tot patiënt. Grofweg kunnen de symptomen onderverdeeld worden in twee groepen: de bewegingsgebonden of motorische symptomen en de niet-bewegingsgebonden of niet-motorische symptomen.
Motorische symptomen
De motorische symptomen veroorzaken een verstoring in de controle en aansturing van de spieren, waardoor het bewegingspatroon van een persoon met ziekte van Parkinson kan veranderen. Die symptomen worden in verband gebracht met het verlies van dopamine in de hersenen. Onderstaande bewegingsgebonden symptomen kunnen optreden:
- Tragere bewegingen: trager stappen, moeite bij het aankleden, wassen, moeilijker omdraaien in bed.
- Moeilijkheden met fijne bewegingen: knoopjes vastmaken van een hemd, kleiner geschrift.
- Spierstijfheid
- Bevingen of trillingen (tremor): hoewel dit het meest gekende symptoom is van de ziekte van Parkinson, is het belangrijk om te vermelden dat niet alle mensen met Parkinson beven. Bovendien zijn er nog verschillende andere oorzaken voor tremor.
- Verminderde gelaatsexpressie (maskergelaat)
- Evenwichtsproblemen
- Bevriezen (freezing): tijdens het stappen blijven ‘vastkleven’ met de voeten aan de grond. Dit kan leiden tot valpartijen.
De symptomen van de ziekte beginnen meestal aan één zijde van het lichaam. Na enkele jaren wordt meestal ook de ander lichaamshelft aangetast. Echter, de symptomen in de lichaamshelft waar de ziekte is begonnen, blijft meestal ook het meest uitgesproken.
Niet-motorische symptomen
De niet-motorische symptomen zijn niet enkel het gevolg van verlies van dopamine-aanmakende hersencellen, maar ook van verlies van andere boodschapperstoffen in de hersenen. Mogelijke niet-motorische symptomen zijn:
- Verminderde reuk- en smaakzin
- Constipatie
- Depressieve stemming
- Slaapproblemen: slaperigheid overdag, frequent ontwaken ’s nachts, hevige bewegingen/roepen tijdens de slaap
- Lage bloeddruk met duizeligheid
- Frequent moeten plassen
Trager nadenken, geheugenproblemen
Sommige van die niet-motorische symptomen (bijvoorbeeld verminderde reukzin, constipatie, slaapstoornissen) kunnen reeds optreden jaren voordat de ziekte van Parkinson wordt vastgesteld.
De ziekte van Parkinson is een traag evolutieve aandoening. In de loop van de jaren nemen de symptomen toe. Een aanpassing van de behandeling kan de symptomen vaak weer voor enige tijd verbeteren. De snelheid waarmee de ziektesymptomen toenemen, is sterk verschillend van patiënt tot patiënt, waardoor het moeilijk is om individuele voorspelling te maken.
Diagnosestelling ziekte van Parkinson
De arts stelt de diagnose door te luisteren naar de klachten die door de patiënt worden gemeld. Daarnaast zijn er diverse onderzoeken die we kunnen uitvoeren.
- Klinisch neurologisch onderzoek: Observatie, anamnese en een lichamelijk onderzoek door een neuroloog.
- Magnetische resonantie beeldvorming (MRI of NMR) van de hersenen: Deze beeldvorming geeft, in vergelijking met een CT-scan, een nauwkeuriger beeld van de hersenen en geniet daardoor de voorkeur. Het nadeel van dit onderzoek is dat de persoon die de scan ondergaat 20-30min helemaal stil moet blijven liggen. Als dit niet lukt (bijvoorbeeld bij personen met een verstandelijke beperking of gedragsproblematiek) moet de MRI soms onder narcose gebeuren.
- DAT-scan: Bij dit onderzoek worden de dopamine-producerende hersencellen weergegeven. Op die manier kan vastgesteld worden dat bij een ziekte van Parkinson er een vermindering is van de hersencellen die dopamine aanmaken.
- Genetisch onderzoek: Bij sommige vormen van ziekte van Parkinson is er een genetische oorzaak. Wanneer er meerdere familieleden zijn met de ziekte van Parkinson, of wanneer de aanvangsleeftijd jonger is dan 50 jaar, is er grote kans op een erfelijke vorm van de ziekte. Als de neuroloog daar aan denkt zal die eventueel aanvullend genetisch onderzoek met jou bespreken.
Verloop van de ziekte van Parkinson
De ziekte van Parkinson is een chronisch progressieve ziekte. Chronisch wil zeggen dat de ziekte van Parkinson nooit kan genezen. Progressief wil zeggen dat in de loop van de tijd de klachten toenemen en uitbreiden. Het aantal symptomen en de snelheid waarmee je achteruitgaat is afhankelijk van persoon tot persoon. Omdat dit anders verloopt bij iedereen kan jouw neuroloog daar ook geen voorspelling over maken.
Behandeling ziekte van Parkinson
Er bestaat momenteel helaas nog geen behandeling die de ziekte van Parkinson geneest of afremt. De huidige behandelingen kunnen het ziekteproces in de hersenen ook nog niet vertragen of stoppen. De medicamenteuze en niet-medicamenteuze behandelingen die we momenteel aanbieden, onderdrukken de symptomen en helpen om de klachten van de ziekte te verlichten.
De meeste geneesmiddelen voor de ziekte van Parkinson zijn pillen en worden via orale weg toegediend. Daarnaast bestaan er ook medicaties die via onderhuidse weg worden toegediend.
Als tweedelijnsbehandelingen kunnen specifieke behandelingen zoals diepe hersenstimulatie en pomptherapieën aangeboden worden.
Medicatie
De meeste medicaties voor de ziekte van Parkinson werken in op het dopamine-systeem.
Voorbeelden van medicatie zijn:- Prolopa® (levodopa + benserazide)
- Stalevo® of Corbilta® (levodopa + entacapone)
- Doporio® (levodopa + carbidopa)
- Mirapexin® (pramipexole)
- Requip® (ropinirole)
- Azilect® (rasagiline)
- Xadago® (safinamide)
- Amantadine
- Apo-Go®
Invasieve behandelingen
- Diepe hersenstimulatie: Door de neurochirug worden elektroden geplaatst in de hersenen, die met kleine elektrische pulsen, de motorische symptomen verbeteren.
- Continue toediening van medicatie via pompsysteem, ofwel in maagdarmstelsel (via een PEG-sonde), ofwel via een onderhuidse toediening.
Ondersteunende behandelingen
Kinesitherapie is erg belangrijk om de bewegingsgebonden problemen op te vangen en het stappen, het evenwicht en schrijven te oefenen. Daarnaast is logopedie erg nuttig om de spraak te verbeteren en slikproblemen te voorkomen in een latere fase van de ziekte.
Parkinsonverpleegkundige
De parkinsonverpleegkundige is een gespecialiseerd aanspreekpunt voor mensen met de ziekte van Parkinson en hun naasten. Zij biedt ondersteuning bij het omgaan met de ziekte, geeft informatie over behandelmogelheden en medicatie en helpt bij het coördineren van de zorg. Daarnaast werkt de verpleegkundige nauw samen met de neuroloog en andere zorgverleners om een zo goed mogelijke begeleiding op maat te bieden.
Klinische studies
Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinisch onderzoek via de dienst waar ze behandeld worden. Zij worden door hun arts gevraagd om hieraan eventueel deel te nemen. Soms zijn er echter ook studies waarvoor gezonde vrijwilligers gezocht worden.
Maak een afspraak
Neurologie
Patiëntenvereniging Vlaamse Parkinsonliga
De Vlaamse Parkinsonliga is een patiëntenvereniging die informatie en ondersteuning biedt aan patiënten met de ziekte van Parkinson en hun omgeving. Op hun website vind je betrouwbare informatie terug over de ziekte Van Parkinson. Je vindt daar ook informatie over jouw rechten en tegemoetkomingen terug. Daarnaast organiseert de Parkinsonliga ook contactgroepen en andere activiteiten in Vlaanderen.
