Aplastische anemie

Aplastische anemie is een zeldzame, maar ernstige aandoening waarbij het beenmerg niet genoeg nieuwe bloedcellen kan aanmaken.

Synoniemen

Beenmerginsufficiëntie,

Beenmergfalen,

Hypoplastische anemie,

Aplastische bloedarmoede

Wat is aplastische anemie?

Aplastische anemie is een zeldzame, maar ernstige aandoening waarbij het beenmerg niet genoeg nieuwe bloedcellen kan aanmaken. Hierdoor kunnen er te weinig rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes in jouw bloed zitten.

Rode bloedcellen zorgen ervoor dat zuurstof door jouw lichaam wordt vervoerd.
Witte bloedcellen helpen jouw lichaam om infecties te bestrijden.
Bloedplaatjes zorgen voor de bloedstolling, zodat je niet te snel bloedt bij een wondje.

Aplastische anemie is een zeldzame ziekte die wereldwijd voorkomt. Elk jaar krijgen ongeveer 2 tot 6 van de miljoen mensen deze aandoening. Het komt iets vaker voor in bepaalde delen van Azië dan in Europa of Noord-Amerika. Aplastische anemie kan op elke leeftijd ontstaan, maar wordt vooral gezien bij jongvolwassenen en bij mensen vanaf zestig jaar.

Soorten
Aplastische anemie kan op twee manieren ontstaan:
Aangeboren aplastische anemie
Bij deze vorm is de ziekte al vanaf de geboorte aanwezig. Patiënten krijgen meestal al op jonge leeftijd klachten doordat het beenmerg niet goed werkt.
Verworven aplastische anemie
Dit is de meest voorkomende vorm. Hierbij valt het eigen immuunsysteem het beenmerg aan, waardoor het beenmerg minder bloedcellen kan aanmaken. Dit noemen we een auto-immuunreactie. Vaak is het niet duidelijk waarom het immuunsysteem deze reactie krijgt. Soms kan er wel een oorzaak gevonden worden, bijvoorbeeld een virusinfectie of het gebruik van bepaalde medicijnen.
Oorzaken en risicofactoren
Bij de meeste mensen met aplastische anemie is de precieze oorzaak niet bekend. We noemen dit ook wel idiopathisch. Het lijkt erop dat het afweersysteem per ongeluk het eigen beenmerg aanvalt en beschadigt.
Soms is er wel een duidelijke oorzaak of risicofactor, zoals:
Oorzaken en risicofactoren
Blootstelling aan bepaalde medicijnen (bijvoorbeeld sommige antibiotica of chemotherapie)
Blootstelling aan giftige stoffen (zoals benzeen of bepaalde oplosmiddelen)
Virale infecties (bijvoorbeeld hepatitis, HIV, Epstein-Barr virus)
Auto-immuunziekten waarbij het lichaam zichzelf aanvalt
Radiatie (blootstelling aan straling)
Genetische aandoeningen (bij aangeboren vormen van aplastische anemie)

Het is belangrijk om te weten dat deze factoren niet bij iedereen leiden tot aplastische anemie. Vaak is het een combinatie van factoren en is het niet altijd mogelijk om een duidelijke oorzaak aan te wijzen.
Symptomen
Omdat er te weinig bloedcellen zijn, kan je last krijgen van:
Vermoeidheid en kortademigheid (door een tekort aan rode bloedcellen)
Vaak of ernstige infecties (door een tekort aan witte bloedcellen)
Gemakkelijk blauwe plekken of bloedingen (door een tekort aan bloedplaatjes)

Diagnosestelling

Jouw arts kan dit vermoeden op basis van jouw klachten en bloedonderzoek.

Een beenmergpunctie is vaak nodig om de diagnose te bevestigen en te kijken hoe ernstig de aandoening is.

Behandeling

Behandeling hangt af van de ernst van de aandoening en jouw leeftijd. Mogelijke behandelingen zijn:

Medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken zodat het beenmerg weer kan herstellen.
Bloedtransfusies om tijdelijk het tekort aan bloedcellen aan te vullen.
Stamceltransplantatie (vooral bij jongere patiënten) om het aangetaste beenmerg te vervangen door gezond beenmerg van een donor.

De behandelmogelijkheden voor aplastische anemie zijn de afgelopen jaren flink vooruitgegaan. Tegenwoordig overleven veel meer patiënten de ziekte dan vroeger. Gemiddeld ligt de kans om vijf jaar na de diagnose nog in leven te zijn tussen de 65 en 80 procent.

Bij kinderen zijn de resultaten van stamceltransplantaties met een familiedonor (zoals een broer of zus) bijzonder goed, met een succespercentage van ongeveer 95 procent. Ook bij transplantaties van een niet-familiaire donor zijn de resultaten de laatste decennia sterk verbeterd, waardoor de vooruitzichten voor patiënten veel beter zijn dan vroeger.

Klinische studies

Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinisch onderzoek via de dienst waar ze behandeld worden. Zij worden door hun arts gevraagd om hieraan eventueel deel te nemen. Soms zijn er echter ook studies waarvoor gezonde vrijwilligers gezocht worden.

Bekijk of er lopende klinische studies zijn