Darmstoma en stomazorg
Een darmstoma is een kunstmatige opening op de buik waarlangs de stoelgang het lichaam kan verlaten. Een stoma wordt gemaakt van een stukje darm dat naar buiten is gebracht op de buik. Stomazorg is essentieel om huidproblemen en complicaties te voorkomen. Op deze pagina lees je alles over darmstoma en hoe je een stoma verzorgt.
Synoniemen
Colostoma,
Ileostoma,
Stoma
Maak een afspraak
De stomaverpleegkundigen zijn dagelijks via e-mail bereikbaar en op dinsdag ook telefonisch.
Abdominale, kinder- en reconstructieve heelkunde
Niet beschikbaar
Stomaverpleegkundigen
Niet beschikbaar
Wat is een darmstoma?
Een stoma is een kunstmatige opening op de buik waarlangs de stoelgang het lichaam kan verlaten. Een stoma wordt gemaakt van een stukje darm dat naar buiten is gebracht op de buik. De stoma heeft een rode kleur, heeft een ronde of ovale vorm en steekt ongeveer twee tot vier cm boven de huid uit.
Omdat een stoma geen sluitspier heeft zoals de anus, kan de stoelgang niet opgehouden worden en kan je het uitvloeien van stoelgang en windjes niet controleren. Daarom zal je een zakje moeten gebruiken om de stoelgang op te vangen.
Soorten stoma's
Colostoma en ileostoma
- Een stoma van de dikke darm wordt ook wel colostoma genoemd. De stoelgang bij een colostoma is meestal vast.
- Een stoma van de dunne darm wordt ook wel een ileostoma genoemd. De stoelgang bij een ileostoma is meestal vloeibaar.
Tijdelijk of blijvend
Een stoma kan tijdelijk of blijvend zijn. Dit hangt af van de reden waarom je een stoma krijgt.
- Een tijdelijke stoma wordt aangelegd zodat het stuk darm dat na de stoma komt, in rust kan genezen zonder dat er stoelgang passeert. Op een bepaald moment zullen de twee stukken darm terug aan elkaar gezet worden aan de hand van een kleine ingreep. Je arts zal dit verder met je bespreken
- Bij een definitieve of blijvende stoma is het niet meer mogelijk om de natuurlijke weg, via de anus, te herstellen.
Eindstandig of dubbelloops
Daarnaast kan een stoma eindstandig of dubbelloops zijn:
- Eindstandig stoma: hierbij wordt de darm naar de buik gebracht en aan de huid vastgehecht.
- Dubbelloops stoma: hierbij wordt een lus van de dikke darm door de buikwand gebracht. Daarna wordt er een opening gemaakt in het stuk darm waardoor er twee stoma-openingen zichtbaar worden. De ene opening zal stoelgang produceren en de andere opening zal enkel darmslijmen afgeven.
Stomamateriaal
Eendelig of tweedelig systeem
- Eendelig systeem: Dat wilt zeggen dat de huidplaat en het stomazakje aan elkaar vastzitten en samen moeten worden geplakt of verwijderd van de huid.
- Tweedelig systeem: De huidplaat en het stomazakje zijn afzonderlijk van elkaar. De plaat wordt op de huid geplakt en daarna wordt het stomazakje erop gekleefd of geklikt. Dit systeem zorgt ervoor dat het zakje apart van de plaat kan worden vervangen en je je de stomaplaat niet dagelijks moet vervangen.
Welke stomaplaat kan ik gebruiken?
- Vlakke stomaplaat: Als je stoma mooi bovenop de huid komt, is een vlakke stomaplaat voldoende.
- (Soft)convexe stomaplaat: Ligt jouw stoma in een huidplooi of komt de stoma niet goed boven de huid? Dan is een convexe stomaplaat een oplossing. Deze plaat heeft een kuiltje dat ervoor zal zorgen dat de stoma meer naar boven geduwd wordt door middel van een gelijkmatige druk rondom de stoma.
Zowel bij een vlakke als een convexe stomaplaat heb je twee systemen om het zakje op de plaat te bevestigen:
- Plaksysteem: Je plakt het zakje op de plaat.
- Kliksysteem: Je klikt het zakje op de plaat.
Welke stomazakjes kan ik gebruiken?
Voor een colostoma:
- Gesloten colo-zakjes: Deze zakjes zijn gesloten aan de onderkant en kunnen niet leeg gemaakt worden. Deze zakjes worden gebruikt bij een colostoma als de stoelgang voldoende ingedikt is. Als het zakje vol is, moet je het vervangen.
Voor een ileostoma:
- Open ileo-zakjes: deze zakjes zijn ideaal voor meer vloeibare stoelgang. Door de opening onderaan kan je het zakje ledigen als het vol is. Tip: Heb je een colostoma, dan haal je best altijd één doos van deze zakjes in huis. Zo kan je in geval van diarree een open zakje op je stomaplaat bevestigen.
Hoe kom ik aan mijn stomamateriaal?
Als je naar huis gaat, wordt alles netjes geregeld. De bandagist levert je stomamateriaal thuis.
De stomaverpleegkundige zorgt voor de documenten voor de terugbetaling bij jouw ziekenfonds. Zo kan je zorgeloos naar huis vertrekken.
Terugbetaling stomamateriaal
Als stomapatiënt moet je in België niets betalen voor je stomamateriaal. Je hoeft ook geen voorschot te betalen.
Bij je ontslag uit het ziekenhuis krijg je document 'Bijlage 93' mee naar huis. Dit document bezorg je later voor terugbetaling aan de bandagist die jouw stomamateriaal levert. Je hoeft de kosten niet eerst zelf te betalen.
Elke stomapatiënt krijgt van het RIZIV een virtuele portefeuille. Dit bedrag is voldoende om de materialen die jij nodig hebt te bestellen. Enkele weetjes over deze portefeuille:
- De portefeuille voor terugbetaling van materiaal wordt om de drie maanden aangevuld. Zo blijf je verzekerd van voldoende materiaal.
- De eerste drie maanden na het krijgen van je stoma, is het budget hoger. Dit is omdat het in het begin een zoektocht kan zijn naar het juiste materiaal en het leren kennen van je stoma. Zo heb je meer marge om te experimenteren en de zorg onder de knie te krijgen.
- Er bestaan situaties waarin je een grotere portefeuille krijgt.
- De bandagist houdt mee in het oog wanneer je budget bijna op is. Zij nemen dan contact met je op om verder af te spreken om materiaal te leveren.
Niet alles wordt terugbetaald. Hieronder kan je een lijst vinden van producten die vaak gebruikt worden, maar niet terugbetaald zijn:
- Removerspray om de plaat te verwijderen.
- Deodorant om in het stomazakje geurtjes te neutraliseren.
Je bandagist kan je hierin helpen want die is perfect op de hoogte van de terugbetalingsvoorwaarden
Stomazorg: hoe verzorg je je stoma?
Stomazorg bestaat uit het reinigen van de huid rond de stoma, het correct aanbrengen van de stomaplaat en het regelmatig vervangen van het stomazakje. Lees hieronder hoe je dat doet.
- Leg al je materiaal klaar:
• (Uitgeknipte) plaat
• Nieuw stomazakje
• Stomaschaar
• Washandje en handdoek
• Toiletpapier of tissues
• Eventueel: removerspray, pasta, pastaring - De stomaplaat kleeft het beste als deze op lichaamstemperatuur is. Je kan de stomaplaat hiervoor onder je t-shirt steken of opwarmen met je handen. Leg de plaat zeker niet op de verwarming of in de microgolfoven, dan wordt het te heet en kan je brandwonden krijgen.
- Verwijder de plaat en het stomazakje voorzichtig van de huid. Je kan hiervoor eventueel de removerspray gebruiken. Het makkelijkste werk je van boven naar onder om de plaat te verwijderen.
- Reinig de huid rond de stoma en de stoma zelf met lauw water met een washandje. Zorg ervoor dat de huid goed proper is. Vermijd zeep.
- Droog de huid door te deppen met de handdoek. Zeker niet wrijven met de handdoek, zo kan je irritatie krijgen.
- Gebruik je pasta of een huid barrièrespray? Breng deze nu aan op de droge huid. Laat de spray zeker goed drogen voordat je de plaat plakt.
- Moet je de plaat nog uitknippen? Let er op dat je het niet te klein maar ook niet te groot uitknipt. Een marge van 2 mm is goed. Gebruik hiervoor het schaartje met de kromme punt.
- Kleef de uitgeknipte en voorverwarmde plaat op de huid. Ga met je vinger rond de stoma om de plaat op die plaats goed aan te duwen.
- Kleef of klik het zakje er op. Als je een open zakje gebruikt, let op dat je het zakje gesloten hebt.
- Blijf nog een tiental minuten met je hand op je stoma zitten of liggen. Dit zal ervoor zorgen dat de plaat beter kleeft op de huid.
Aandachtspunten bij de verzorging van je stoma
- Was je handen altijd voor en na de verzorging.
- Neem voldoende tijd om de zorg uit te voeren.
- Je kan de zorg voor een spiegel uitvoeren, zo kan je de stoma beter zien.
- Als je rechtop staat of zit, kan je beter rekening houden met eventuele huidplooien en zo de plaat beter laten kleven.
- Vervang de plaat regelmatig. Zeker als je een lekkage hebt opgemerkt.
- Gebruik nooit zeep, babydoekjes of parfum om de stoma en de huid er rond te reinigen. Dit kan de huid en de stoma irriteren.
- Kijk regelmatig eens na of de grootte van je stoma niet veranderd is. In de eerste weken na je operatie zal je stoma namelijk nog verkleinen.
- Knip de plaat niet te groot uit, dit geeft lekkages. Er mag maximaal 2 mm rond de stoma over zijn. Knip ze ook niet te klein uit want dit kan de stoma afknellen.
- Heb je veel haartjes op je buik? Dan kan het handig zijn om deze te verwijderen door middel van de trim-functie van een scheerapparaat. Let er op om de haartjes zeker niet weg te scheren met een mesje want dit kan wondjes en irritatie veroorzaken.
- Gebruik nooit ether of andere middelen om kleefresten te verwijderen.
- Ga je graag eens in de douche? Dit kan perfect met het stomamateriaal, want het is waterbestendig. We raden aan dit te doen voordat je de stoma gaat verzorgen omdat het weleens kan gebeuren dat door de warmte de plaat makkelijker kan loskomen.
Voeding bij een darmstoma
Wanneer je een darmstoma krijgt, geeft de diëtist je voedingsadvies mee. Het gaat voornamelijk over je vochtopname, vezelinname en zoutgebruik. Bovendien beschrijven we hoe je aan de hand van voeding verstopping kan voorkomen.
Hieronder beschrijven we voedingsadvies voor zowel een colostoma als een ileostoma. Is een advies maar op één van de soorten stoma's van toepassing, vermelden we dit er duidelijk bij.
Voeding is slechts één van de factoren die jouw klachten kunnen beïnvloeden. Blijf je klachten ervaren ondanks onderstaande tips? Aarzel dan niet om dit te bespreken met je behandelend arts of stomaverpleegkundige.
Vocht
Het is belangrijk dat je bij een colostoma dagelijks minstens 1,5l tot 2l vocht binnenkrijgt, bij een ileostoma is dit 2l tot 2,5l. Door voldoende te drinken kunnen de vezels die je via de voeding binnenkrijgt het vocht opnemen en zacht worden. Hierdoor zullen ze makkelijker verteren en je stoelgangsconsistentie verbeteren. Om voldoende vocht binnen te krijgen kan je water, thee, sportdrank, bouillon en soep drinken. Koffie, bruisende dranken, alcohol en vruchtensappen kunnen de darmen prikkelen en zo meer vochtverlies in de hand werken. Als je hier klachten van ondervindt, kan je deze zaken best beperken.
Zoutgebruik (voor een ileostoma)
Gebruik bij een ileostoma dagelijks voldoende zout door:
- ruim zout te gebruiken bij de warme maaltijd.
- zoutrijk beleg te eten: gerookte vleeswaren, gerookte vis, salami,…
- tussendoor zoute versnaperingen (gezouten borrelhapjes, zoute stokjes, zoute koekjes, chips, minipizza’s, kaascrackers,..) te eten.
Voedingsvezels
Voedingsvezels zijn stoffen die de functie van het hele spijsverteringskanaal beïnvloeden. Ze hebben een belangrijke functie bij de vorming en voortbeweging van de ontlasting, omdat ze de darm mechanisch prikkelen. Bovendien houden ze veel vocht vast, waardoor de ontlasting volumineuzer en zachter wordt.
Er bestaan twee soorten vezels die elk hun functie hebben in ons darmstelsel:
- Oplosbare vezels: Deze vezels zijn vaak visceus (=stroperig) en houden water vast waardoor zij zorgen voor een zachte ontlasting. Ze zijn voornamelijk terug te vinden in groenten, fruit en haver.
- Niet-oplosbare vezels: Deze vezels verhogen het volume van de ontlasting en zorgen voor een lange verzadiging. Echter kunnen zij geen vocht opnemen, waardoor ze moeilijker verteerbaar kunnen zijn. Ze zijn voornamelijk terug te vinden in volkoren graanproducten, noten, zaden, peulvruchten, rauwe groenten en (in de schil van) fruit.
Voor de samenstelling van jouw maaltijden kan je drie scenario's onderscheiden:
Scenario 1: Vezelarm dieet
Vlak na de operatie krijg je een vezelarme maaltijd zodat jouw darmen zo weinig mogelijk geprikkeld en belast worden. Als dit goed gaat mag u (op advies van de chirurg) uitbreiden naar scenario 2.
- Eet wit of grijs brood
- Vermijd groenten of fruit, gebruik uitsluitend gezeefd sap
- Gebruik uitsluitend witte graanproducten: witte rijst, witte pasta, witte couscous,…
- Vermijd noten, pitten en zaden.
Scenario 2: Enkel lichtverteerbare vezels eten
Aangezien onoplosbare vezels iets moeilijker te verteren zijn, adviseren we om deze in de eerste week na de operatie nog niet in te schakelen en vooral voor oplosbare (licht verteerbare) vezels te kiezen. Start dus met scenario 2 en bouw vervolgens stapsgewijs op naar scenario 3.
- Vermijd volkoren en ongeraffineerde graanproducten (volkoren brood, volkoren deegwaren, bruine rijst, vezelrijke ontbijtgranen, ...). Vervang ze daarom door wit (of zeer lichtgrof) brood, beschuiten, sandwich, witte rijst, witte pasta
- Maak gebruik van gestoofd fruit of moes. Vermijd onrijp en ongeschild fruit.
- Gebruik gekookte groenten. Vermijd rauwe groenten en peulvruchten.
- Vermijd noten, pitten, zaden.
Scenario 3: gebruik veel (verschillende) vezels
Aangezien een vezelrijke voeding eerder een gunstig effect zou moeten hebben op jouw stoelgang en darmgezondheid, is het algemeen advies om in stabiele situaties (wanneer jouw stoelgang een voor jou normale consistentie heeft) scenario 3 te volgen.
De invloed van vezels is echter heel verschillend van persoon tot persoon. Je kan best de drie scenario’s uitproberen, om na te gaan welk vezelgehalte voor jou het beste effect heeft.
Tips om vezelrijk te eten:
- Gebruik volkorenbroodsoorten (roggebrood, volkorenbrood, multigranenbrood,..)
- Gebruik volkoren graanproducten (bruine rijst, volkoren pasta, volkoren quinoa,…)
- Eet veel fruit tussendoor
- Gebruik een grote portie (rauwe) groenten bij jouw middag- en avondmaaltijd
- Eet af en toe eens een handje noten
Verstopping voorkomen
Sommige voedingsmiddelen kunnen verstopping van het stoma veroorzaken. Belangrijk daarbij is om rustig te eten, het voedsel goed fijn te snijden en goed te kauwen.
De volgende producten kunnen verstopping veroorzaken:
- Asperges
- Bleekselderij
- Champignons
- Rabarber
- Maïs
- Zuurkool
- Grove rauwkost, zoals knolselderij en wortel (goed kauwen!)
- Zaden en noten
- Grove tarwezemelen
- Taai en draderig vlees
- Citrusfruit
- Verse ananas
- Bessen, druiven
- Gedroogde vruchten zoals dadels, vijgen, pruimen
- Kokosproducten, popcorn en amandelspijs (marsepein, frangipane,..)
Wat in het geval van...?
Veel, vloeibare stoelgang (bij een ileostoma)
Wanneer je meer dan 1000 ml vloeibare stoelgang op 24 uur maakt, spreken we van een high output stoma. Doordat je veel vocht verliest via de stoelgang, ontstaat er een risico op uitdroging. Om uitdroging te vermijden is het belangrijk om over te schakelen op ORS (orale rehydratatiedrank). Deze drank heeft een specifieke samenstelling die hierdoor beter kan worden opgenomen.
ORS is kant-en-klaar te koop bij de apotheek, of je kan het zelf bereiden:
- 20g glucose (niet hetzelfde als suiker! te koop bij apotheek)
- 2,5g natriumbicarbonaat (te verkrijgen in de supermarkt)
- 3,5g zout
- 1 liter water
Drink bij periodes van high output stoma 1 tot 1,5l ORS. Vul aan met maximum 500ml andere dranken (zoals water, soep, bouillon, sportdrank).
Daarnaast gebruik je zolang je een high output stoma hebt, best enkel licht verteerbare vezels (scenario 2).
Gasvorming
70 procent van de darmgassen zijn afkomstig van ingeslikte lucht. Dit wordt versterkt door roken, nervositeit, snel eten en snel praten. Het resterende deel (30%) wordt veroorzaakt door bepaalde voedingsmiddelen. Producten die extra gasvorming veroorzaken zijn:
- Koolsoorten (bloemkool, rode kool, witte kool, savooikool,..)
- Spruiten
- Prei
- Uien en knoflook
- Paprika
- Peulvruchten
- Koolzuurhoudende dranken en bier
- Eieren
- Kauwgom kauwen
In principe hoef je deze voedingsmiddelen niet per se te vermijden. Als je hiervan last hebt, kan je hier rekening mee houden.
Geurvorming
Producten die extra geurvorming kunnen veroorzaken:
- Prei
- Uien en knoflook
- Peulvruchten
- Vis
- Eieren
- Vitamine B-tabletten
Dit echter puur informatief. Als je last ervaart van geurvorming, kan je hier rekening mee houden.
Producten die een positief effect kunnen hebben op de geur:
- Karnemelk
- Yoghurt
- Cranberrysap (veenbessensap)
- Tomatensap
Kleurvorming
Producten die de kleur van de stoelgang kunnen beïnvloeden:
- Drop
- Ijzerpreparaten
- Donkere bladgroenten
- Rode biet
Dit echter puur informatief zodat je weet dat het normaal is dat jouw stoelgang een andere kleur kan hebben.
Wanneer contact opnemen?
Bij vragen of (een van) volgende problemen neem je best contact op met jouw behandelend diëtist:
- Aanhoudende klachten of problemen met de stoelgang
- Een high output stoma (veel en vloeibare stoelgang)
- Ongewenst gewichtsverlies
- Een verminderde eetlust of problemen met eten
Sporten en reizen met een darmstoma
Sporten
Het hebben van een stoma wil niet zeggen dat je niet meer kan sporten. Integendeel, er zijn veel sporten die je met een stoma kan beoefenen. Bewegen bevordert het herstel en is ook goed voor de mentale gezondheid.
Enkele algemene tips om op een gezonde manier terug in beweging te geraken na je stoma operatie:
- Meteen na de operatie moet je rusten en herstellen. Ook je buikspieren hebben tijd nodig om te genezen. Vraag aan je arts wanneer je weer mag beginnen sporten.
- De sport die je graag doet, kan je blijven doen. Herstart langzaam met sporten en bouw het geleidelijk aan op.
- De dag na je operatie kan je al beginnen wandelen, als dit voor jou gaat.
Soorten sport
Balsporten Als de bal hard tegen de stoma aankomt, geeft dit zelden problemen. Fietsen Geen probleem met een stoma. Vechtsporten Deze sporten worden afgeraden omdat er een plotse druk of stamp op je stoma kan komen. Skiën Geen probleem met een stoma. Wandelen Geen probleem met een stoma. Yoga Geen probleem met een stoma. Zwemmen Zwemmen kan perfect met een stoma. Er bestaan speciale badpakken en zwembroeken die het zakje kunnen verbergen. Het stomamateriaal kan ook tegen water. Let er wel op dat je de filter van het zakje afplakt, als deze nat wordt werkt hij niet meer. Door een warm bad kan de kleefkracht van de stomaplaat verminderen. Hierdoor kan de plaat makkelijker loskomen.
Reizen
Reizen met een stoma kan perfect en vormt geen enkel probleem. Hieronder kan je enkele handige tips vinden om vlot op reis te vertrekken:
- Zorg ervoor dat je altijd een extra plaat en zakje bij hebt, eender waar je naar toe gaat.
- Neem dubbel zoveel materiaal mee als normaal.
- Omdat het eten anders is in het buitenland, kan het zijn dat dit een invloed heeft op je stoma.
- Als je met het vliegtuig gaat, is het raadzaam om ook voldoende materiaal in je handbagage te steken. Moest je ruimbagage dan kwijtraken of later aankomen, heb je voldoende stomamateriaal bij de hand. Vergeet tijdens de vlucht niet te ontluchten want door drukverschillen kan het stomazakje opblazen
- Ga je naar een warm land? Wees er dan op bedacht dat door de hitte en het veelvuldig zweten de stomaplaat makkelijker kan loskomen. Neem dus zeker voldoende materiaal mee.
- Bewaar je stomamateriaal altijd op een koele plaats.
- Smeer je zonnecrème nadat je de stomaplaat geplakt hebt.
- Ben je van plan om te zwemmen of watersporten te beoefenen? Dit kan allemaal perfect met een stoma. Het kan handig zijn om voor je gaat surfen of zwemmen het zakje leeg te maken. Door het bewegen kan het zijn dat de stomaplaat makkelijker los komt, neem zeker extra materiaal mee naar het zwembad of het strand. Vergeet ook zeker niet de filter af te plakken als je in het water gaat en deze er achteraf ook terug af te halen.
- Knip al wat platen uit op maat, zo kan je de plaatwissel makkelijk uitvoeren.
Intimiteit en seksualiteit met een stoma
Het krijgen van een stoma brengt veel veranderingen met zich mee. Je lichaam is anders en dat kan even wennen zijn. Een veranderd zelfbeeld kan veel vragen en onzekerheden oproepen. Een stoma verandert je dagelijks functioneren maar ook de manier waarop je intimiteit en seksualiteit ervaart.
Meteen na de operatie staat je seksuele leven misschien op een laag pitje en is dit het laatste waar je aan denkt. Gun jezelf voldoende tijd om te herstellen. Maar eens je wat verder in je herstel bent, kunnen verlangens naar intimiteit en seksuele relaties meer op de voorgrond komen.
De beleving van intimiteit en seksualiteit kan anders zijn dan voor de stoma-operatie maar is daarom niet minder waardevol. Het voornaamste is om je tijd te nemen en je nieuwe lichaam te herontdekken. Bespreek deze gevoelens ook met je partner.
Heb je specifieke vragen? Aarzel niet om ze te bespreken met de stomaverpleegkundige of je arts. Zij kunnen je ook doorverwijzen naar de seksuoloog, indien nodig.
Enkele algemene tips om de intimiteit te herwinnen na een stomaoperatie:
- Er bestaan discrete stomazakjes die kleiner zijn of stomazakjes die van stof gemaakt zijn zodat het niet ritselt. Je kan ook een stoma hoesje over het zakje doen.
- Het dragen van ondergoed speciaal ontworpen voor stomadragers kan je zelfvertrouwen een boost geven. Zo zijn er bijvoorbeeld hoge onderbroeken waar het stomazakje discreet in weggestoken kan worden.
- Een goede communicatie en wederzijds begrip zijn essentieel om de intimiteit te herwinnen en behouden.
- Ledig het zakje voor je gaat vrijen.
Veelvoorkomende stomaproblemen
De huid rond de stoma wordt ook wel de peristomale huid genoemd. Als de huid in contact komt met stoelgang, kan dit voor irritatie of wondjes rond de stoma zorgen. Om dit te voorkomen, hechten we veel belang aan de goede verzorging van de stoma. Heb je ondanks een goede verzorging toch last van roodheid of wondjes of andere stomaproblemen? Hieronder vind je de meest voorkomende stomaproblemen en hoe je deze best aanpakt.
Wanneer contacteer ik de arts?
- Bij onverklaarbare koorts.
- Als de stoma veel meer of minder stoelgang produceert dan normaal en je dit niet kan oplossen met de tips die eerder werden opgesomd.
- Als je tekenen van uitdroging opmerkt hebt opgemerkt.
- Als de stoma heel erg uitpuilt.
- Als de stoma een zwarte kleur heeft.
Onze zorgverleners staan voor je klaar
Bij de behandeling van aandoeningen is een multidisciplinair team van zorgverleners essentieel voor het bieden van de best mogelijke zorg. Hieronder vind je een overzicht van de zorgverleners die deel uitmaken van ons team en hun specifieke rol in de behandeling en ondersteuning van onze patiënten.
Verpleegkundigen
Paramedici
Klinische studies
Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinische studies. Dit gebeurt op vrijwillige basis. Indien er op de dienst waar je bent opgenomen een specifiek onderzoek loopt, zal je eventueel gevraagd worden om hieraan deel te nemen. Je hebt de volledige vrijheid om te beslissen of je hier al dan niet op in wenst te gaan. Indien je deelneemt of in de toekomst deelneemt aan klinische studies, kan je met je vragen terecht bij je behandelend arts.
Overige
Interessante links
