Urostoma
Een urostoma is een kunstmatige opening op de buik waarlangs de urine het lichaam kan verlaten. Een stoma wordt gemaakt van een stukje darm dat naar buiten is gebracht op de buik.
Maak een afspraak
De stomaverpleegkundigen zijn telefonisch enkel op dinsdag bereikbaar.
Abdominale, kinder- en reconstructieve heelkunde
Urologie
Stomaverpleegkundigen
Wat is een urostoma?
Een urostoma is een kunstmatige opening op de buik waarlangs de urine het lichaam kan verlaten. Een stoma wordt gemaakt van een stukje darm dat naar buiten is gebracht op de buik. De beide urineleiders (ook wel ureters genoemd) worden op dit stukje darm ingeplant. Dit zorgt ervoor dat de urine via dit stukje darm het lichaam uit kan.
Een stoma heeft een rode kleur, heeft een ronde of ovale vorm en steekt ongeveer 2 tot 4 cm boven de huid uit. Omdat een stoma geen sluitspier heeft zoals de blaas, kan de urine niet opgehouden worden en kan je het uitvloeien van urine niet controleren. Daarom zal je een zakje moeten gebruiken om de urine op te vangen.
Een urostoma is altijd definitief omdat de blaas wordt weggenomen.
Stomamateriaal
Eendelig of tweedelig systeem
- Eendelig systeem: Dat wilt zeggen dat de huidplaat en het stomazakje aan elkaar vastzitten en samen moeten worden geplakt of verwijderd van de huid.
- Tweedelig systeem: De huidplaat en het stomazakje zijn afzonderlijk van elkaar. De plaat wordt op de huid geplakt en daarna wordt het stomazakje erop gekleefd of geklikt. Dit systeem zorgt ervoor dat het zakje apart van de plaat kan worden vervangen en je je de stomaplaat niet dagelijks moet vervangen.
Welke stomaplaat kan ik gebruiken?
- Vlakke stomaplaat: Als je stoma mooi bovenop de huid komt, is een vlakke stomaplaat voldoende.
- (Soft)convexe stomaplaat: Ligt jouw stoma in een huidplooi of komt de stoma niet goed boven de huid? Dan is een convexe stomaplaat een oplossing. Deze plaat heeft een kuiltje dat ervoor zal zorgen dat de stoma meer naar boven geduwd wordt door middel van een gelijkmatige druk rondom de stoma.
Zowel bij een vlakke als een convexe stomaplaat heb je twee systemen om het zakje op de plaat te bevestigen:
- Plaksysteem: Je plakt het zakje op de plaat.
- Kliksysteem: Je klikt het zakje op de plaat.
Welke stomazakjes kan ik gebruiken?
Voor een urostoma gebruik je stomazakjes met een kraantje onderaan. Zo kan je makkelijk het zakje leegmaken als het vol is. ’s Nachts verbind je het stomazakje met een grote urinecollector. Dit zorgt ervoor dat je ‘s nachts niet moet opstaan om het zakje leeg te maken. De nieren produceren immers continu urine.
Hoe kom ik aan mijn materiaal?
Als je naar huis gaat, wordt alles netjes geregeld. De bandagist levert je stomamateriaal thuis.
De stomaverpleegkundige zorgt voor de documenten voor de terugbetaling bij jouw ziekenfonds. Zo kan je zorgeloos naar huis vertrekken.
Terugbetaling stomamateriaal
Als stomapatiënt moet je in België niets betalen voor je stomamateriaal. Je hoeft ook geen voorschot te betalen.
Bij je ontslag uit het ziekenhuis krijg je document 'Bijlage 93' mee naar huis. Dit document bezorg je later voor terugbetaling aan de bandagist die jouw stomamateriaal levert. Je hoeft de kosten niet eerst zelf te betalen.
Elke stomapatiënt krijgt van het RIZIV een virtuele portefeuille. Dit bedrag is voldoende om de materialen die jij nodig hebt, te bestellen. Enkele weetjes over deze portefeuille:
- De portefeuille voor terugbetaling van materiaal wordt om de drie maanden aangevuld. Zo blijf je verzekerd van voldoende materiaal.
- De eerste drie maanden na het krijgen van je stoma, is het budget hoger. Dit is omdat het in het begin een zoektocht kan zijn naar het juiste materiaal en het leren kennen van je stoma. Zo heb je meer marge om te experimenteren en de zorg onder de knie te krijgen.
- Er bestaan situaties waarin je een grotere portefeuille krijgt.
- De bandagist houdt mee in het oog wanneer je budget bijna op is. Zij nemen dan contact met je op om verder af te spreken om materiaal te leveren.
Niet alles wordt terugbetaald. Hieronder kan je een lijst vinden van producten die vaak gebruikt worden, maar niet terugbetaald zijn:
- Removerspray om de plaat te verwijderen.
- Deodorant om in het stomazakje geurtjes te neutraliseren.
Je bandagist kan je hierin helpen want die is perfect op de hoogte van de terugbetalingsvoorwaarden
Verzorging van de stoma
- Leg al je materiaal klaar:
• (Uitgeknipte) plaat
• Nieuw stomazakje
• Stomaschaar
• Washandje en handdoek
• Toiletpapier of tissues
• Eventueel: removerspray, pasta, pastaring - De stomaplaat kleeft het beste als deze op lichaamstemperatuur is. Je kan de stomaplaat hiervoor onder je t-shirt steken of opwarmen met je handen. Leg de plaat zeker niet op de verwarming of in de microgolfoven, dan wordt het te heet en kan je brandwonden krijgen.
- Verwijder de plaat en het stomazakje voorzichtig van de huid. Je kan hiervoor eventueel de removerspray gebruiken. Het makkelijkste werk je van boven naar onder om de plaat te verwijderen.
- Reinig de huid rond de stoma en de stoma zelf met lauw water met een washandje. Zorg ervoor dat de huid goed proper is. Vermijd zeep
- Droog de huid door te deppen met de handdoek. Zeker niet wrijven met de handdoek, zo kan je irritatie krijgen.
- Gebruik je pasta of een huid barrièrespray? Breng deze nu aan op de droge huid. Laat de spray zeker goed drogen voordat je de plaat plakt.
- Moet je de plaat nog uitknippen? Let er op dat je het niet te klein maar ook niet te groot uitknipt. Een marge van 2 mm is goed. Gebruik hiervoor het schaartje met de kromme punt.
- Kleef de uitgeknipte en voorverwarmde plaat op de huid. Ga met je vinger rond de stoma om de plaat op die plaats goed aan te duwen.
- Kleef of klik het zakje er op. Als je een open zakje gebruikt, let op dat je het zakje gesloten hebt.
- Blijf nog een tiental minuten met je hand op je stoma zitten of liggen. Dit zal ervoor zorgen dat de plaat beter kleeft op de huid.
Aandachtspunten bij de verzorging
- Was je handen altijd voor en na de verzorging.
- Neem voldoende tijd om de zorg uit te voeren.
- Je kan de zorg voor een spiegel uitvoeren, zo kan je de stoma beter zien.
- Als je rechtop staat of zit, kan je beter rekening houden met eventuele huidplooien en zo de plaat beter laten kleven.
- Vervang de plaat regelmatig. Zeker als je een lekkage hebt opgemerkt.
- Gebruik nooit zeep, babydoekjes of parfum om de stoma en de huid er rond te reinigen. Dit kan de huid en de stoma irriteren.
- Kijk regelmatig eens na of de grootte van je stoma niet veranderd is. In de eerste weken na je operatie zal je stoma namelijk nog verkleinen.
- Knip de plaat niet te groot uit, dit geeft lekkages. Er mag maximaal 2 mm rond de stoma over zijn. Knip ze ook niet te klein uit want dit kan de stoma afknellen.
- Heb je veel haartjes op je buik? Dan kan het handig zijn om deze te verwijderen door middel van de trim-functie van een scheerapparaat. Let er op om de haartjes zeker niet weg te scheren met een mesje want dit kan wondjes en irritatie veroorzaken.
- Gebruik nooit ether of andere middelen om kleefresten te verwijderen.
- Ga je graag eens in de douche? Dit kan perfect met het stomamateriaal, want het is waterbestendig. We raden aan dit te doen voordat je de stoma gaat verzorgen omdat het weleens kan gebeuren dat door de warmte de plaat makkelijker kan loskomen.
Voeding bij een urostoma
Met een urostoma hoef je geen speciaal dieet te volgen. In principe kan je alles eten en drinken. Net zoals mensen zonder stoma, zal de urine feller ruiken als je asperges hebt gegeten. Ook kan de urine bijvoorbeeld een donkerdere kleur krijgen als je rode bieten of tomaten hebt gegeten, maar dit is ook zo bij mensen zonder urostoma.
De urostoma wordt gemaakt van een stukje dunne darm. Dit wil zeggen dat er vaak darmslijmen in de urine kunnen zitten, dit is normaal.
Het is belangrijk dat je voldoende drinkt zodat je niet te veel vocht verliest en de urine niet te donker wordt. Drink minstens 1,5 tot 2 liter per dag.
Als je in de zomer veel zweet op warme dagen, drink dat wat meer water om het vochtverlies te compenseren.
Sporten en reizen
Sporten
Het hebben van een stoma wil niet zeggen dat je niet meer kan sporten. Integendeel, er zijn veel sporten die je met een stoma kan beoefenen. Bewegen bevordert het herstel en is ook goed voor de mentale gezondheid.
Enkele algemene tips om op een gezonde manier terug in beweging te geraken na je stoma operatie:
- Meteen na de operatie moet je rusten en herstellen. Ook je buikspieren hebben tijd nodig om te genezen. Vraag aan je arts wanneer je weer mag beginnen sporten.
- De sport die je graag doet, kan je blijven doen. Herstart langzaam met sporten en bouw het geleidelijk aan op.
- De dag na je operatie kan je al beginnen wandelen, als dit voor jou gaat.
Soorten sport
Balsporten Als de bal hard tegen de stoma aankomt, geeft dit zelden problemen. Fietsen Geen probleem met een stoma. Vechtsporten Deze sporten worden afgeraden omdat er een plotse druk of stamp op je stoma kan komen. Skiën Geen probleem met een stoma. Wandelen Geen probleem met een stoma. Yoga Geen probleem met een stoma. Zwemmen Zwemmen kan perfect met een stoma. Er bestaan speciale badpakken en zwembroeken die het zakje kunnen verbergen. Het stomamateriaal kan ook tegen water. Let er wel op dat je de filter van het zakje afplakt, als deze nat wordt werkt hij niet meer. Door een warm bad kan de kleefkracht van de stomaplaat verminderen. Hierdoor kan de plaat makkelijker loskomen.
Reizen met een stoma kan perfect en vormt geen enkel probleem. Hieronder kan je enkele handige tips vinden om vlot op reis te vertrekken:
- Zorg ervoor dat je altijd een extra plaat en zakje bij hebt, eender waar je naar toe gaat.
- Neem dubbel zoveel materiaal mee als normaal.
- Omdat het eten anders is in het buitenland, kan het zijn dat dit een invloed heeft op je stoma.
- Als je met het vliegtuig gaat, is het raadzaam om ook voldoende materiaal in je handbagage te steken. Moest je ruimbagage dan kwijtraken of later aankomen, heb je voldoende stomamateriaal bij de hand. Vergeet tijdens de vlucht niet te ontluchten want door drukverschillen kan het stomazakje opblazen
- Ga je naar een warm land? Wees er dan op bedacht dat door de hitte en het veelvuldig zweten de stomaplaat makkelijker kan loskomen. Neem dus zeker voldoende materiaal mee.
- Bewaar je stomamateriaal altijd op een koele plaats.
- Smeer je zonnecrème nadat je de stomaplaat geplakt hebt.
- Ben je van plan om te zwemmen of watersporten te beoefenen? Dit kan allemaal perfect met een stoma. Het kan handig zijn om voor je gaat surfen of zwemmen het zakje leeg te maken. Door het bewegen kan het zijn dat de stomaplaat makkelijker los komt, neem zeker extra materiaal mee naar het zwembad of het strand. Vergeet ook zeker niet de filter af te plakken als je in het water gaat en deze er achteraf ook terug af te halen.
- Knip al wat platen uit op maat, zo kan je de plaatwissel makkelijk uitvoeren.
Intimiteit en seksualiteit
Het krijgen van een stoma brengt veel veranderingen met zich mee. Je lichaam is anders en dat kan even wennen zijn. Een veranderd zelfbeeld kan veel vragen en onzekerheden oproepen. Een stoma verandert je dagelijks functioneren maar ook de manier waarop je intimiteit en seksualiteit ervaart.
Meteen na de operatie staat je seksuele leven misschien op een laag pitje en is dit het laatste waar je aan denkt. Gun jezelf voldoende tijd om te herstellen. Maar eens je wat verder in je herstel bent, kunnen verlangens naar intimiteit en seksuele relaties meer op de voorgrond komen.
De beleving van intimiteit en seksualiteit kan anders zijn dan voor de stoma-operatie maar is daarom niet minder waardevol. Het voornaamste is om je tijd te nemen en je nieuwe lichaam te herontdekken. Bespreek deze gevoelens ook met je partner.
Heb je specifieke vragen? Aarzel niet om ze te bespreken met de stomaverpleegkundige of je arts.
Enkele algemene tips om de intimiteit te herwinnen na een stomaoperatie:
- Er bestaan discrete stomazakjes die kleiner zijn of stomazakjes die van stof gemaakt zijn zodat het niet ritselt. Je kan ook een stoma hoesje over het zakje doen.
- Het dragen van ondergoed speciaal ontworpen voor stomadragers kan je zelfvertrouwen een boost geven. Zo zijn er bijvoorbeeld hoge onderbroeken waar het stomazakje discreet in weggestoken kan worden.
- Een goede communicatie en wederzijds begrip zijn essentieel om de intimiteit te herwinnen en behouden.
- Ledig het zakje voor je gaat vrijen.
Veelvoorkomende stomaproblemen
De huid rond de stoma wordt ook wel de peristomale huid genoemd. Als de huid in contact komt met stoelgang, kan dit voor irritatie of wondjes rond de stoma zorgen. Om dit te voorkomen, hechten we veel belang aan de goede verzorging van de stoma. Heb je ondanks een goede verzorging toch last van roodheid of wondjes of andere stomaproblemen? Hieronder vind je de meest voorkomende stomaproblemen en hoe je deze best aanpakt.
Wanneer contacteer ik de arts?
- Bij onverklaarbare koorts.
- Als de stoma veel meer of minder stoelgang produceert dan normaal en je dit niet kan oplossen met de tips die eerder werden opgesomd.
- Als je tekenen van uitdroging opmerkt hebt opgemerkt.
- Als de stoma heel erg uitpuilt.
- Als de stoma een zwarte kleur heeft.
Klinische studies
Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinische studies. Dit gebeurt op vrijwillige basis. Indien er op de dienst waar je bent opgenomen een specifiek onderzoek loopt, zal je eventueel gevraagd worden om hieraan deel te nemen. Je hebt de volledige vrijheid om te beslissen of je hier al dan niet op in wenst te gaan. Indien je deelneemt of in de toekomst deelneemt aan klinische studies, kan je met je vragen terecht bij je behandelend arts.
Overige
Interessante links
