Melanoom
Een melanoom is een kwaadaardige huidtumor die ontstaat uit de melanocyten van de huid.
Wat is een melanoom?
Een melanoom is een kwaadaardige huidtumor die ontstaat uit de melanocyten van de huid. Het is een pigmentvlek met onregelmatige vorm en kleur die makkelijk vergroot en/of bloedt.
Als de diagnose vroeg wordt gesteld is er een grote overlevingskans. Het letstel moet altijd meteen weggehaald worden, vaak in twee keer. Het kan gebeuren in combinatie met chemotherapie.
Risicofactoren
Factoren die het risico op een melanoom verhogen zijn:
- overmatige blootstelling aan UV-straling (zon en zonnebank)
- regelmatig verbranden door de zon, vooral op jonge leeftijd
- veel moedervlekken
- atypische (onregelmatige) moedervlekken
- een eerder melanoom
- melanoom in de familie
Erfelijke aanleg
Erfelijke vormen van melanoom zijn zeldzaam, maar wordt overwogen wanneer:
- meerdere melanomen voorkomen bij dezelfde persoon
- verschillende familieleden een melanoom hebben gehad
- er sprake is van het FAMMM-syndroom (Familial Atypical Multiple Mole Melanoma)
Verschillende soorten
Er bestaan verschillende vormen van melanoom:
- oppervlakkig spreidend melanoom (meest voorkomend)
- nodulair melanoom
- acraal melanoom (handpalmen, voetzolen, onder nagels)
- mucosaal melanoom (slijmvliezen)
- oogmelanoom (uveaal melanoom)
- amelanotisch melanoom (geen pigment, moeilijk te herkennen)
- melanoom met onbekende oorsprong
Verdachte moedervlek
Hoe herken je dit?
Artsen gebruiken vaak de ABCDE-regel:
A – Asymmetrie
De ene helft ziet er anders uit dan de andere.
B – Border (rand)
Onregelmatige, grillige randen.
C – Color (kleur)
Verschillende kleuren in dezelfde moedervlek.
D – Diameter
Groter dan ongeveer 6 mm.
E – Evolutie
Veranderingen in grootte, vorm, kleur of symptomen zoals jeuk of bloeden.
Wanneer een moedervlek verandert, is het belangrijk een arts te raadplegen.
Diagnosestelling
Bij een verdacht letsel wordt de moedervlek meestal volledig verwijderd.
De patholoog onderzoekt vervolgens:
- Of het om een melanoom gaat
- Hoe diep de tumor groeit
- Andere kenmerken die de prognose beïnvloeden
Uitzaaiingen
Afhankelijk van de dikte van het melanoom kunnen bijkomende onderzoeken nodig zijn.
Mogelijke onderzoeken zijn:
- Echografie van de lymfeklieren
- CT-scan
- PET-CT-scan
- MRI van de hersenen
Hoe dikker het melanoom, hoe uitgebreider de onderzoeken meestal zijn.
Behandeling
Niet-uitgezaaide tumor
Bij een niet-uitgezaaide tumor verloopt de behandeling in 3 fasen:
- Fase 1:
- Chirurgische verwijdering van het verdachte huidletsel onder lokale verdoving: Het stukje huid wordt door de anatomopatholoog onderzocht om te meten hoe diep de diepste kwaadaardige cel zich bevindt. Dit is bepalend voor de verdere behandeling.
- Fase 2:
- Oncologische chirurgie: Afhankelijk van de diepte van de kwaadaardige cellen wordt het litteken opnieuw uitgesneden met een zekere marge om er zeker van te zijn dat er geen kwaadaardige cellen achterblijven. Soms gaat een re-resectie samen met het verwijderen van de schildwachtknoop. Een schildwachtknoop is een lymfeklier die aangetast wordt bij de verspreiding van een melanoom.
- Preventief medicamenteus beleid: Als uit het pathologisch onderzoek zou blijken dat het risico op herval groot is dan kunnen de artsen – na inzage van alle voorgaande gegevens – beslissen om een preventief medicamenteus beleid voor te stellen. Dit kan immunotherapie inhouden dan wel gerichte orale moleculen.
- Fase 3:
- Opvolging: Gedurende 10 jaar ga je op controle bij de dermatoloog. De frequentie hangt af van de ernst van het melanoom en andere risicofactoren.
- Opvolging: Gedurende 10 jaar ga je op controle bij de dermatoloog. De frequentie hangt af van de ernst van het melanoom en andere risicofactoren.
- Fase 1:
Uitgezaaide tumor
Een melanoom kan uitzaaien. Dat betekent dat de kankercellen via het lymfevocht of bloed op andere plekken in het lichaam terechtkomen. Als melanoom uitzaait, is dat meestal eerst naar de lymfeklieren in de buurt van het melanoom.
Indien een melanoom uitgezaaid is, dan zijn verschillende behandelingen mogelijk, waaronder heelkunde, radiotherapie, gerichte moleculaire therapie en immuunceltherapie.
Opnieuw zullen alle bevindingen in het multidisciplinair oncologisch consult (MOC) aanleiding geven tot een persoonlijke aanpak en behandeling.
Aanvullende behandeling na operatie
Voor stadium I en een deel van stadium II is meestal geen aanvullende behandeling nodig.
Bij patiënten met een hoger risico op herval kan gedurende één jaar een medicamenteuze behandeling worden gegeven.
Immunotherapie
Veel gebruikte medicijnen zijn:
- Nivolumab
- Pembrolizumab
Deze stimuleren het afweersysteem om achtergebleven kankercellen te vernietigen.
Gerichte therapie
Bij ongeveer de helft van de melanomen is een BRAF-mutatie aanwezig.
Dan kunnen doelgerichte medicijnen worden gebruikt zoals:
- Dabrafenib + trametinib
Deze behandeling wordt gedurende één jaar gegeven.
Klinische studies
Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinisch onderzoek via de dienst waar ze behandeld worden. Zij worden door hun arts gevraagd om hieraan eventueel deel te nemen. Soms zijn er echter ook studies waarvoor gezonde vrijwilligers gezocht worden.
