Fertiliteitspreservatie bij oncologische behandelingen

Voor de start van oncologische behandelingen kunnen we jouw eicellen of zaadcellen preventief beschermen. Dit doen we dankzij fertiliteitspreservatie. Zo stellen we jouw kinderwens veilig na een moeilijke diagnose.

Binnenkort naar het UZA?

Heb je binnenkort een afspraak bij het UZA of kom je iemand bezoeken? Beantwoord enkele vragen en krijg handige tips voor je UZA-bezoek, van thuisvoorbereiding tot navigatie in het ziekenhuis.

Kom alles te weten

Maak een afspraak

+32 3 821 30 00

vragen@uza.be

Drie Eikenstraat 655
2650 Edegem

Wat is fertiliteitspreservatie?

Bepaalde kankerbehandelingen, zoals chemotherapie en radiotherapie, kunnen invloed hebben op je vruchtbaarheid. Het risico op onvruchtbaarheid is moeilijk te voorspellen. Gelukkig zijn er verschillende mogelijkheden om jouw vruchtbaarheid te sparen en jouw kinderwens later in vervulling te laten gaan. De behandeling heet oncofreezing of fertiliteitspreservatie. Lees hieronder meer over de verschillende mogelijkheden en bespreek ze met jouw arts vóór de start van jouw kankerbehandeling.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van kankerbehandelingen op de vruchtbaarheid?

Mogelijke gevolgen op de vrouwelijke vruchtbaarheid

Elke vrouw heeft een voorraad eicellen die tijdens de vruchtbare levensfase zullen uitrijpen. Die voorraad is beperkt, want eicellen worden niet opnieuw aangemaakt.

Zowel chemotherapie als radiotherapie kunnen de voorraad eicellen aantasten en/of de uitrijping van de eicellen verminderen. De menstruele cyclus kan daardoor verstoord geraken. Dit kan zich in de maanden of jaren na de behandeling spontaan herstellen (voor korte of lange duur) of voorgoed stoppen. Enerzijds kan dus een spontane zwangerschap optreden, anderzijds kan een vroegtijdige menopauze optreden, met definitieve onvruchtbaarheid tot gevolg.

Mogelijke gevolgen op de mannelijke vruchtbaarheid

Spermacellen zijn de mannelijke voortplantingscellen die worden aangemaakt in de teelballen. Bij ejaculatie (zaadlozing) verlaten de spermacellen het lichaam via de zaadleiders. Het ejaculaat, de vloeistof die vrijkomt bij ejaculatie, bevat spermacellen en vocht geproduceerd door klieren van het voortplantingsstelsel, zoals de prostaat. Om een eicel op een natuurlijke manier te bevruchten, moet het ejaculaat voldoende rijpe en beweeglijke spermacellen bevatten.

Zowel chemotherapie als radiotherapie kunnen de rijping en de beweeglijkheid van de spermacellen aantasten. Die gevolgen kunnen tijdelijk of onomkeerbaar zijn, afhankelijk van het type, de duur en de locatie van jouw kankerbehandeling.

Mogelijkheden fertiliteitspreservatie

Fertiliteitspreservatie bij vrouwen

Voor vrouwen zijn er verschillende methodes om eicellen preventief te beschermen tegen de schadelijke effecten van een kankerbehandeling en zo de vruchtbaarheid te proberen bewaren.

Jouw behandelend arts bespreekt samen met jou, vóór de start van je kankerbehandeling, welke preservatieopties mogelijk zijn. Dit hangt onder andere af van jouw aandoening, het type en de dosis van de behandeling, jouw leeftijd en de beschikbare tijd. Spreek gerust ook zelf jouw arts aan over het effect van de kankerbehandeling op jouw vruchtbaarheid en de diverse preservatiemogelijkheden.

Als je in aanmerking komt voor fertiliteitspreservatie, verwijst jouw arts je naar de specialisten van het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde (dienst fertiliteit). Wij staan klaar om al je vragen te beantwoorden, zodat je voldoende informatie hebt om een keuze te maken.

Let wel: wanneer je de behandeling laat uitvoeren, is dit geen garantie op kinderen. Indien je, ondanks het toepassen van de bestaande fertiliteitspreservatie-methodes, toch onvruchtbaar bent na de oncologische behandeling, bestaan er nog andere mogelijkheden om jouw kinderwenste vervullen. Gedoneerde eicellen of embryo's behoren tot de mogelijkheden, alsook het overwegen om een kind te adopteren.

1. Invriezen van eicellen
Via een hormonenbehandeling stimuleren we de eierstokken om meerdere eicellen te laten rijpen. Die eicellen vriezen we na afname onbevrucht in. Bij een latere kinderwens kunnen de eicellen bevrucht worden met de zaadcellen van jouw partner (of een donor). De bevruchting gebeurt via ICSI (Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie), waarbij één zaadcel rechtstreeks in de eicel wordt geïnjecteerd.
Deze techniek is mogelijk vanaf de eerste menstruatie. Dit type behandeling is dus nog niet mogelijk bij hele jonge meisjes.

Voorwaarden
De start van jouw oncologische behandeling moet ten minste 2 weken kunnen worden uitgesteld.

Kosten
Er is een terugbetaling van het RIZIV voorzien (zgn. 'ONCOCONVENTIE') voor de stimulatiemedicatie, de invriezing en bewaring voor een periode van 10 jaar. De bewaring kan nadien verlengd worden. De eigen bijdrage is geschat op ± 200 euro.
2. Invriezen van eierstokweefsel
Via een kijkbuisoperatie (laparoscopie) wordt (een deel van) de eierstok chirurgisch verwijderd en ingevroren. De ingreep gebeurt onder volledige verdoving. Bij een latere kinderwens wordt het eierstokweefsel ontdooid en terug ingeplant op de oorspronkelijke plaats of elders in de buik. Na een succesvolle transplantatie kan de eierstokfunctie spontaan herstellen en herstart de menstruele cyclus. Het getransplanteerd weefsel kan enkele jaren actief blijven. Tijdens die periode is een spontane zwangerschap of IVF-behandeling mogelijk.

Voordelen
De behandeling wordt (meestal) binnen 48 uur uitgevoerd (met een dagopname).
Jouw oncologische behandeling kan onmiddellijk na de ingreep starten.
De behandeling is ook mogelijk bij meisjes vóór hun puberteit.
indien gewenst kan tijdens de ingreep nog bijkomende andere noodzakelijke procedures worden gepland, zoals bvb het plaatsen van een poortcatheter enzovoort.

Nadelen
Bij sommige oncologische aandoeningen bestaat een risico tot herintroductie van tumorcellen. Afhankelijk van de aard van jouw aandoening wordt deze methode daarom niet toegepast (behalve uitzonderingen).

Kosten
Er is een terugbetaling van het RIZIV voorzien (zgn. 'ONCOCONVENTIE'). De kosten van de ingreep en opname en alles wat er voorafgaat, dien je zelf te betalen (remgelden). De bewaring van eierstokweefsel is door het RIZIV vergoed voor een periode van 10 jaar. De bewaring kan nadien verlengd worden. Eigen bijdrage is geschat op ± 300 euro.
3. Operatief verplaatsen van de eierstokken buiten het bestralingsveld
Wanneer de oncologische behandeling radiotherapie (bestraling) inhoudt waarbij de eierstokken in het bestralingsveld liggen, is de kans op onvruchtbaarheid zeer hoog. In sommige gevallen kunnen we de eierstokken via een kijkbuisoperatie (laparoscopie) verplaatsen, zodat ze niet mee bestraald worden.

Voordelen
Kan (meestal) binnen de 48 uur uitgevoerd worden (met een dagopname).
Jouw oncologische behandeling kan onmiddellijk na de ingreep starten.
De behandeling is mogelijk bij meisjes vóór hun puberteit.

Kosten
De kosten van de ingreep en opname en alles wat er voorafgaat, dien je zelf te betalen (remgelden). Eigen bijdrage is geschat op ± 300 euro.
4. Hormonaal onderdrukken van de eierstokfunctie
In geval van borstkanker kunnen we de eierstokfunctie tijdelijk stilleggen tijdens de chemotherapie. Daarvoor wordt een hormonale inspuiting toegediend waardoor de gevoeligheid van de eicellen kan verminderen en de schade van de oncologische behandeling beperkt wordt.

Kosten
Dit wordt terugbetaald in het kader van jouw oncologische behandeling.

Fertiliteitspreservatie bij mannen

Voor mannen zijn er verschillende methodes om spermacellen preventief te beschermen tegen de schadelijke effecten van een kankerbehandeling en jouw vruchtbaarheid te proberen bewaren.

Jouw behandelend arts bespreekt samen met jou, vóór de start van je kankerbehandeling, welke preservatieopties mogelijk zijn. Dit hangt onder andere af van jouw aandoening, het type en de dosis van de behandeling, jouw leeftijd en de beschikbare tijd. Spreek gerust ook zelf jouw arts aan over het effect van je kankerbehandeling op jouw vruchtbaarheid en de verschillende preservatiemogelijkheden.

Als je in aanmerking komt voor fertiliteitspreservatie, verwijst jouw arts je naar de specialisten van het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde (fertiliteit). Ook zij staan klaar om al jouw vragen te beantwoorden. Stel net zolang vragen over het onderwerp, totdat je het gevoel hebt dat je over genoeg informatie beschikt om een keuze te kunnen maken.

Let wel: wanneer je de behandeling laat uitvoeren, is dit geen garantie op kinderen. Indien je, ondanks het toepassen van de bestaande fertiliteitspreservatie-methodes, toch onvruchtbaar bent na de oncologische behandeling, bestaan er nog andere mogelijkheden om jouw kinderwenste vervullen. Gedoneerde zaadcellen behoren tot de mogelijkheden, alsook het overwegen om een kind te adopteren.

1. Via een spermastaal
Om jouw spermacellen preventief te beschermen tegen de mogelijke schadelijke effecten van een kankerbehandeling, vriezen we een spermastaal in en bewaren dit staal. Later bekijken we individueel de optie om de spermacellen te gebruiken bij een kinderwens.

Waar maak ik een spermastaal?
Het spermastaal wordt bij voorkeur gemaakt in een speciaal lokaal op de fertiliteitsafdeling. Je krijgt van ons een steriel potje aan de balie van het BSA-labo (Basis Semen Analyse labo, route 140).
2. Via een testisbiopt (biopsie van de teelbal)
Soms (bijvoorbeeld als je te jong bent) is het niet mogelijk om voldoende bruikbare spermacellen te verzamelen via een spermastaal. In dat geval is een testisbiopsie mogelijk, waarbij we via een kleine snede weefsel uit de teelbal verzamelen. In het labo zoeken we in dat weefsel naar de aanwezigheid van spermacellen. Na analyse vriezen we het weefsel in.
De urologen bespreken uitgebreid wat je kan verwachten van de ingreep. Het fertiliteitslabo zal het testisbiopt invriezen en bewaren. Later bekijken we individueel de optie om de spermacellen te gebruiken bij een kinderwens.
Optimale tijdstip
Spermacellen dienen bij voorkeur voor de start van jouw oncologische behandeling ingevroren te worden. De urgentie van de oncologische behandeling vereist ook een snelle vraag tot invriezing van spermacellen.
Extra bloedtesten
Om besmetting tijdens de bewaarperiode te vermijden, moet je extra bloedtesten te ondergaan. Jouw bloedstaal wordt gecontroleerd op HIV, Hepatitis B, Hepatitis C en Syfilis.

Hoeveel kost een fertiliteitspreservatiebehandeling?

Sinds 2017 heeft het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde van het UZA een overeenkomst met het RIZIV (de zogenaamde onco-conventie). Daardoor kunnen vrouwen tot 38 jaar, die aan bepaalde voorwaarden voldoen, rekenen op een tegemoetkoming voor fertiliteitspreservatie.

Bekijk hier de voorwaarden.

Aanvraag door arts: verwijzingsformulier

Via deze formulieren kan je arts je verwijzen voor fertiliteitspreservatie voor de start van je een kankerbehandeling.

Klinische studies

Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinische studies. Dit gebeurt op vrijwillige basis. Indien er op de dienst waar je bent opgenomen een specifiek onderzoek loopt, zal je eventueel gevraagd worden om hieraan deel te nemen. Je hebt de volledige vrijheid om te beslissen of je hier al dan niet op in wenst te gaan. Indien je deelneemt of in de toekomst deelneemt aan klinische studies, kan je met je vragen terecht bij je behandelend arts.

Wat is een klinische studie?

Hier vind je een overzicht van lopende klinische studies binnen het UZA

Onze zorgverleners staan voor je klaar

Hieronder vind je een overzicht van de zorgverleners die deel uitmaken van ons team en hun specifieke rol in de behandeling en ondersteuning van onze patiënten.