Doorligwonden

Binnen het UZA zetten wij maximaal in op het voorkomen van doorligwonden (decubitus). Thuis moet je eveneens aandachtig blijven om zulke wonden te voorkomen.

Synoniemen

Decubitus

Wat zijn doorligwonden?

Een doorligwonde is een beschadiging van de huid die ontstaat wanneer er druk- en/of schuifkrachten worden uitgeoefend op de huid en op het onderliggende weefsel.

Dit wordt veroorzaakt door:

urenlang in dezelfde houding te liggen of te zitten
voor een korte tijd blootgesteld te worden aan een hoge druk (op een hard oppervlak)
onderuit te glijden in de zetel, in de rolstoel of in bed

De bloedvaten worden dicht geduwd waarbij het weefsel lokaal minder zuurstof en voedingstoffen krijgt. Daardoor sterft het weefsel af en raakt de huid beschadigd. Enkele uren in eenzelfde houding zitten of liggen, zorgt voor een toenemende druk
op de huid die pijnlijk kan aanvoelen. Wanneer je van zijde wisselt, of als je jouw zitvlak even oplicht, wordt deze druk weggenomen en verdwijnt meestal ook de pijn. Als je minder mobiel bent, is het vaak niet mogelijk om jezelf een andere houding te geven. Daarnaast kan een gevoelsstoornis ertoe bijdragen dat je pijn niet gewaar wordt.

Risicopatiënten

De ene patiënt is gevoeliger voor het ontwikkelen van doorligwonden dan de andere. Jij loopt meer kans op doorligwonden bij:

een verminderde mobiliteit (bv. door verlamming)
een vochtige huid (bv. door incontinentie, zweten,...)
onvoldoende of verkeerde voeding en vochtinname
een slechte weefseldoorbloeding (bv. diabetes, vaatlijden,…)
een stoornis van uw gevoelszintuig
oudere leeftijd
het gebruik van een medisch hulpmiddel dat druk uitoefent (bv. BiPAP-masker)
het voorkomen van een drukletsel in het verleden

Risicoplaatsen

Doorligwonden komen vaker voor op plaatsen waar het (vet)weefsel tussen de huid en het onderliggende bot zeer dun is. Wees steeds aandachtig voor een (pijnlijke) rode plek die niet wegdrukbaar is met jouw vingertop. Dit is namelijk een alarmteken voor een (beginnende) doorligwonde.

Hoe herken je doorligwonden?

Op de hiervoor vernoemde risicoplaatsen (onder punt 3) kunnen zich doorligwonden voordoen in verschillende gradaties:

Categorie 1: niet-wegdrukbare roodheid
Categorie 2: een blaar of open blaar
Categorie 3: verlies van de volledige huidlaag, mogelijks een gele of zwarte wonde (necrose)
Categorie 4: spieren, pezen en/of bot zijn zichtbaar, dikwijls diepe wonde
Drukletsel van het slijmvlies (bijvoorbeeld ter hoogte van de lip, neusgat,…)

Raadpleeg jouw thuisverpleegkundige en/of huisarts als je een doorligwonde opmerkt.

Preventie van doorligwonden

Het risico op doorligwonden kan verminderd worden door enkele maatregelen te nemen.

Vermijd druk en schuifkrachten

Liggend

Wissel minstens elke twee uur van houding (deze tijdsduur is slechts richtinggevend en afhankelijk van jouw risicoprofiel). Wissel hierbij af tussen zijligging en rugligging. Buikligging kan ook als je je comfortabel voelt in deze houding.

In zijligging positioneer je je in een hoek van 30° positioneren (bv. door een positioneringskussen achter de rug). Let hierbij op dat de bilnaad niet steunt op de matras. Plaats een kussen tussen de knieën en positioneer het hoofdeinde van het bed tussen 0° en maximaal 30°.

In rugligging

Positioneer zowel het hoofd- als het voeteinde in een hoek van 30° (in vakjargon de Semi-Fowler houding) d.m.v. kussens. Als je een elektronisch bed hebt, kan je de stand van het bed aanpassen.
Tijdens het eten kan het hoofdeinde in een hoek van 60° worden geplaatst. Wanneer je klaar bent met eten, zet je je terug in de Semi-Fowler houding.
Zorg dat jouw hielen de matras niet raken (bv. d.m.v. een kussen). Plaats eventueel een kussen achter jouw voetzolen om de natuurlijke stand van uw voeten (90°) te behouden en extra steun te krijgen (niet afgebeeld in foto).

In buikligging leg je een kussen onder het onderbeen of laat je de voeten over het voeteinde afhangen, zodat er geen druk op de tenen ontstaat.

Vermijd ten allen tijde dat voorwerpen onder jou belanden en dat onderliggende lakens verkreuken. Kies eventueel voor een katoenen kussensloop en hoeslaken om vocht sneller af te drijven.

Zittend

Ontlast jouw zitvlak elke 30 minuten voor ongeveer 30 seconden:

Zorg steeds voor een juiste zithouding:

Vermijd zowel in bed als in een zetel/rolstoel dat je onderuit glijdt of schuin zakt. Kan je moeilijk je zitvlak ontlasten? Breng dan maximaal twee uur al zittend door. Maak steeds gebruik van een aangepast kussen om de druk tot een minimum te
verlagen.

Huidverzorging

Controleer je lichaam dagelijks op rode (niet wegdrukbare) plekken, wonden of blaren. Vraag hierbij hulp indien nodig.

Bij niet wegdrukbare roodheid pas jij de preventieve maatregelen maximaal toe
en verwittigd u uw thuisverpleegkundige/huisarts.
Was jouw huid met een pH-neutrale zeep en droog goed af.
Gebruik dagelijks een hydraterende crème bij een droge huid.
Hou de huid droog
- Wissel regelmatig incontinentiemateriaal bij veelvuldig urineverlies.
- Gebruik bij incontinentie een barrièrecrème. Vraag hiervoor raad bij jouw apotheker of verpleegkundige.
- Indien er zich een letsel heeft gevormd dat binnen de twee weken niet zichtbaar verbeterd is, raadpleeg gespecialiseerde hulp (referentieverpleegkundige, wondzorg, wondkliniek, huisarts,…).

Voeding

Het is belangrijk om een stabiel gewicht na te streven ter preventie van doorligwonden. Merk je op dat je gewicht en/of spiermassa verliest, dan bevelen we calorie- en eiwitrijke voeding aan.

Hierbij geven we u graag de volgende tips:

Eet bij elke maaltijd voldoende eiwitten (terug te vinden in vlees, tofu, eieren,
melkproducten,…)
Neem liever vier á vijf kleine maaltijden in plaats van drie grote maaltijden.
Je kan de calorie-inname verhogen met dranken (bv. volle melk, milkshake,…)
Vul jouw dieet aan met supplementen die zink, arganine en antioxidanten bevatten. Doe dit steeds op voorschrift van jouw diëtist.

Hulpmiddelen

Ben je niet in staat om jouw zitvlak voldoende te ontlasten, gebruik dan een drukspreidend kussen. Ook in bed kan je gebruik maken van een matras die drukverminderend werkt. Voor een uitgebreid advies over een zitkussen of matras aangepast aan jouw noden, kan je bij de ergotherapeut, mutualiteit (mediotheek), zorgwinkel of apotheker terecht.

Daarnaast kan een onewayglide zitkussen of zeil je helpen om onderuit schuiven te voorkomen. Ook een aangepast elektrisch bed kan hulp bieden. Enerzijds voor het rugcomfort van jouw mantelzorger en/of thuisverpleging, anderzijds om jou in een drukverlagende houding te leggen.

Ervaar je druk van een medisch hulpmiddel? Vraag dan advies aan uw zorgverlener. Let op: voordat je zelf medische hulpmiddelen aanschaft, kan je best te rade gaan bij jouw mutualiteit of je in aanmerking komt voor een tegemoetkoming.

Klinische studies

Elk jaar nemen er in het UZA heel wat patiënten deel aan klinisch onderzoek via de dienst waar ze behandeld worden. Zij worden door hun arts gevraagd om hieraan eventueel deel te nemen. Soms zijn er echter ook studies waarvoor gezonde vrijwilligers gezocht worden.

Bekijk of er lopende klinische studies zijn

Onze zorgverleners staan voor je klaar

Bij de behandeling van aandoeningen is een multidisciplinair team van zorgverleners essentieel voor het bieden van de best mogelijke zorg. Hieronder vind je een overzicht van de zorgverleners die deel uitmaken van ons team en hun specifieke rol in de behandeling en ondersteuning van onze patiënten.