Longkanker vroeg opsporen is haalbaar
Met steun van Stichting tegen Kanker en UZA foundation onderzochten wetenschappers van UZA en UAntwerpen de haalbaarheid van een screeningsprogramma om longkanker vroeg op te sporen. 1.166 deelnemers met een verhoogd risico werden het voorbije jaar gescreend met een lage dosis CT-scan. Bij 2,5 % van hen vonden de onderzoekers een afwijkend resultaat, dat mogelijk tot longkanker kan leiden. De ZORALCS-studie toont dat deze screeningsaanpak haalbaar is om de impact van longkanker te beperken, nog altijd de grootste oorzaak van kankersterfte.
De ZORALCS-studie (Zuid-Oost Rand Antwerpen Lung Cancer Screening) is een Vlaamse pilootstudie die onderzoekt hoe vroegopsporing van longkanker via lage dosis CT-scans in de praktijk kan worden georganiseerd, met bijzondere aandacht voor haalbaarheid, het bereiken van moeilijk te bereiken groepen en de integratie van rookstopbegeleiding.
Longkanker blijft in België de belangrijkste oorzaak van kankersterfte. Jaarlijks overlijden bijna evenveel mensen aan longkanker als aan borst-, prostaat- en dikke darmkanker samen, voornamelijk als gevolg van laattijdige diagnose. “Internationale studies tonen aan dat vroegopsporing bij personen met een verhoogd risico de longkankerspecifieke sterfte met minstens 20% kan verminderen”, zegt radioloog prof. dr. Annemiek Snoeckx (UZA/UAntwerpen). “De grootste uitdaging bestaat er vandaag in om zo’n screeningsprogramma op een kwaliteitsvolle en haalbare manier te integreren in ons zorgsysteem.”
Veel animo voor rookstopbegeleiding
De ZORALCS-studie wordt uitgevoerd door UZA en UAntwerpen in de eerstelijnszone Zuid-Oost Rand Antwerpen (Boechout, Edegem, Hove, Kontich, Lint en Mortsel). Tussen maart 2025 en maart 2026 werden 25.883 uitnodigingsbrieven verstuurd naar inwoners tussen 55 en 74 jaar. In totaal bezochten 9.800 mensen de website en logden 5.272 personen (20,4%) in op het screeningsplatform. Van de mensen die ingelogd hebben, kwamen na het bepalen van hun persoonlijk risico op longkanker 1.404 personen (26,6%) in aanmerking voor deelname aan de studie.
In het eerste rekruteringsjaar ondergingen 1.166 deelnemers een lage dosis CT-scan in het UZA. Zo’n scan kan beginnende tumoren opsporen, waardoor er meer behandelopties zijn. Het ging om 399 vrouwen, 766 mannen en één non-binaire deelnemer, met een mediane leeftijd van 66 jaar. Van de deelnemers rookte 36% nog actief, terwijl 64% gestopt was met roken. 415 ZORALCS-deelnemers namen deel aan de rookstopstudie (TAMIRO-STOP), waarbij vroegopsporing en preventie geïntegreerd werden aangeboden.
Verdere opvolging nodig
De eerste screeningsresultaten tonen aan dat bij 5,5% (64 deelnemers) een afwijking werd vastgesteld die verdere opvolging op korte termijn vraagt (1, 3 of 6 maanden). Bij 2,5% (29 mensen) werd tijdens het eerste jaar een afwijkend resultaat gevonden waarvoor bijkomende diagnostiek werd opgestart. Daarnaast werd bij 1,1% (13 deelnemers) een mogelijk ernstige bijkomende afwijking vastgesteld buiten de long, waarvoor verder onderzoek nodig is. 92,7% van de deelnemers vertoonde geen afwijkingen en zal na twaalf maanden opnieuw worden uitgenodigd voor de studie. De definitieve klinische uitkomsten via het Belgisch Kankerregister worden verwacht in het derde kwartaal van 2027.
Brede samenwerking maakt vroegopsporing haalbaar
De studie werd opgezet in nauwe samenwerking met huisartsen, apothekers, lokale besturen en andere eerstelijnszorgverleners. Er ging bijzondere aandacht naar het bereiken van minder digitaal vaardige burgers en het ondersteunen van geïnformeerde besluitvorming.
“De ZORALCS-studie geeft ons voor het eerst zicht op wat er nodig is om de vroegopsporing van longkanker op Vlaamse schaal mogelijk te maken, en toont ook dat we dit praktisch kunnen realiseren,” zegt prof. dr. Snoeckx. “Naast medische evidentie zijn organisatie, toegankelijkheid en maatschappelijk draagvlak cruciale randvoorwaarden.”
De resultaten zijn bijzonder relevant in het licht van Europese aanbevelingen binnen Europe’s Beating Cancer Plan en het rapport van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg, waarin wordt aangegeven dat de vroegopsporing van longkanker onder specifieke voorwaarden kosteneffectief kan zijn.
