Vrouw en hart-kliniek

Op sommige risicofactoren heb je zelf invloed of met de hulp van medicatie:

• Vetten in het bloed: een hoog cholesterol of hoge triglyceriden;
• Roken en meeroken;
• Te weinig lichaamsbeweging;
• Diabetes;
• Hoge bloeddruk;
• Overgewicht of obesitas;
• Overmatig alcoholgebruik.

Bovendien kunnen veel van deze risicofactoren bij vrouwen de kans op hart- en vaatziekten sterker verhogen dan bij mannen. Naast deze ‘klassieke’ risicofactoren zijn er risicofactoren die specifiek bij vrouwen voorkomen of zijn er aandoeningen die vaker bij vrouwen voorkomen en een hoger risico op hart- en vaatziekten vormen.

• Migraine;
• Een zeer vroege of late eerste menstruatie;
• Een vroege menopauze;
• Herhaalde miskramen of vruchtbaarheidsproblemen;
• Complicaties tijdens de zwangerschap, zoals zwangerschapsdiabetes, hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie), vroeggeboorte, een baby die te klein is voor de zwangerschapsduur;
• Depressie, auto-immuunziekten, langdurige stress

Het is belangrijk om deze vrouwspecifieke factoren mee te nemen wanneer je risico op hart- en vaatziekten wordt beoordeeld. De huidige risicoberekeningen houden namelijk niet altijd rekening met deze factoren. Hierdoor kan het risico bij vrouwen soms worden onderschat.

De klachten van een hartaanval of hartinfarct kunnen bij vrouwen anders zijn dan bij mannen. Heftige, drukkende pijn op de borst en in de linkerarm is een bekend symptoom. Maar bij vrouwen kan deze pijn ontbreken of staan er vaak andere, minder typische klachten, zoals kortademigheid, misselijkheid en/of zweten, extreme vermoeidheid, pijn in de rug, bovenbuik, nek of kaak,of een angstig gevoel, op de voorgrond. Hierdoor wordt een hartinfarct soms minder snel herkend. Een snelle behandeling is belangrijk aangezien elke minuut telt bij een hartinfarct.

Typische symptomen van hartfalen zijn kortademigheid, extreme vermoeidheid, gezwollen enkels en een verminderd uithoudingsvermogen. 

Bij hartfalen kan het hart onvoldoende bloed en zuurstof rondpompen om aan de behoeften van het lichaam te voldoen. Bij vrouwen komt vaker een vorm van hartfalen voor waarbij het hart nog goed pompt, maar de hartspier stijver is geworden en minder goed ontspant. Bij mannen is de pompkracht van het hart bij hartfalen vaker verminderd. Hierdoor kan het hart zich minder goed vullen met bloed. 

Daarnaast bestaan er specifieke vormen van hartfalen die vooral bij vrouwen voorkomen. Zo kan hartfalen ontstaan tijdens de laatste maanden van de zwangerschap of in de periode na de bevalling. Dit wordt peripartum cardiomyopathie genoemd.

Een andere bijzondere vorm is het broken heart syndroom (Takotsubo-cardiomyopathie). Hierbij veroorzaken intense emotionele of fysieke stress een vaak tijdelijke verzwakking van de hartspier. Deze aandoening komt vooral voor bij vrouwen na de menopauze en gaat vaak gepaard met klachten zoals pijn op de borst en kortademigheid.

Heb je last van vermoeidheid, gezwollen enkels of kan je minder lichamelijke inspanning aan? 
Bespreek dit dan met je (huis)arts voor verder onderzoek. 

Je komt in aanmerking voor een zwangerschapsraadpleging in de Vrouw en Hart-kliniek indien je:

• verwezen wordt door je arts;
• pre-eclampsie, zwangerschapsdiabetes of hoge bloeddruk tijdens een (eerdere) zwangerschap doormaakte;
• hartfalen had rond een zwangerschap of bevalling;
• of een aangeboren hartaandoening hebt en een actieve kinderwens.

Het team van de Vrouw en Hart-kliniek begeleidt jou en je partner tijdens verschillende fases:

1. Vóór de zwangerschap: Een preconceptioneel advies voor vrouwen met een gekende hartaandoening en een kinderwens is sterk aan te raden, samen met een individuele inschatting van het risico.
2. Tijdens de zwangerschap: hier voorzien we opvolging op maat, met gerichte onderzoeken en, indien nodig, aanpassing van medicatie in overleg tussen cardioloog en gynaecoloog.
3. In voorbereiding op de bevalling: Hier maken we afspraken over de veiligste manier van bevallen. Een vaginale bevalling krijgt de voorkeur. Een keizersnede wordt enkel voorgesteld bij een specifieke cardiologische indicatie, altijd in overleg met de anesthesist.
4. Na de bevalling: Ook dan blijft er opvolging tot doorgaans zes maanden na de bevalling. Omdat sommige hartproblemen zich pas dan uiten. Er is ook aandacht voor de hartgezondheid op langere termijn.

Naast cardiologen en gynaecologen maken ook ander zorgverleners zoals anesthesisten, verpleegkundig specialisten, psychologen, diëtisten en inspanningsfysiologen deel uit van het team, zodat ook leefstijl- en voedingsadvies op maat mogelijk is. Deze bijkomende zorgverleners maken deel uit van jouw team indien dit klinisch relevant is.

Mogelijke complicaties zijn:

• Zwangerschapshypertensie en pre-eclampsie: Dit is een hoge bloeddruk die ontstaat vanaf ongeveer de 20e week van de zwangerschap, bij pre-eclampsie vaak samen met eiwitverlies via de urine en mogelijke schade aan andere organen.
• Peripartum cardiomyopathie: Dit is een zeldzame maar ernstige vorm van hartfalen. Deze ontstaat in de laatste maand van de zwangerschap of in de maanden na de bevalling, waarbij de hartspier verzwakt.
• Hartritmestoornissen: Het hart kan tijdens de zwangerschap gevoeliger worden voor een onregelmatige hartslag, ook bij vrouwen die daar voorheen nooit last van hadden.
• Aangeboren hartafwijkingen: Vrouwen die geboren worden met een hartafwijking — ook als die al eerder werd gecorrigeerd — lopen tijdens de zwangerschap een verhoogd risico, omdat het hart dan extra belast wordt.
• Spontane kransslagaderscheuring (SCAD): een zeldzame maar ernstige aandoening die vaker voorkomt rond de bevalling. Hierbij scheurt de wand van een kransslagader in.

• Gewicht en stofwisseling
  Veel vrouwen komen gemakkelijker aan in gewicht en hebben meer kans op overgewicht of obesitas. Ook verandert de verhouding van de vetten in het bloed met een stijging van LDL- cholesterol (het “slechte” cholesterol) en triglyceriden. Daarnaast neemt de kans op diabetes toe.
• Vetopslag
  Daarnaast verandert de plaats waar vet wordt opgeslagen. In plaats van vooral op de heupen en billen, wordt meer vet opgeslagen rond de buikorganen en het hart. Dit zogenaamde orgaanvet is niet onschuldig en kan verschillende schadelijke processen in het lichaam op gang brengen.  
• Veranderingen in de bloedvaten
  Zowel de grote als de kleine bloedvaten kunnen daardoor minder goed functioneren. Ze zetten bijvoorbeeld minder gemakkelijk uit wanneer dat nodig is en kunnen gevoeliger worden voor vaatkrampen (spasmen). Ook neemt het risico op een hogere bloeddruk toe.
• Verhoging ontstekingsprocessen
  Door het wegvallen van oestrogeen zijn er ook meer ontstekingsprocessen in het hele lichaam.

Al de bovenstaande veranderingen samen leiden tot een minder goede werking van de bloedvaten, meer bloedvatverkalking en hoge bloeddruk met bijgevolg een hoger risico op hart- en vaatziekten. 

Daarnaast zien we een duidelijk verband tussen menopauzeklachten en de gezondheid van hart en bloedvaten. Klachten zoals opvliegers, nachtzweten, hartkloppingen, slecht slapen en hoofdpijn hangen vaak samen met een hoger risico op hoge bloeddruk, afwijkende cholesterolwaarden, overgewicht en een hoger risico op diabetes. Deze factoren verhogen op hun beurt het risico op hart- en vaatziekten, zoals een hartinfarct, hartfalen of een beroerte.

Vrouwen met vroegtijdige menopauze of die veel last hebben van menopauzeklachten kunnen in aanmerking komen voor hormoonvervangende therapieën. Het is hierbij belangrijk om de voor- en nadelen van deze behandeling af te wegen en ook om het ideale tijdstip om ermee te starten en op te houden te bepalen. Deze inschattingen worden typisch gemaakt door de huisarts, gynaecoloog, en cardioloog. Hormoonbehandelingen die via de mond worden ingenomen (tabletten) kunnen het risico op bepaalde hart- en vaataandoeningen verhogen en worden best vermeden bij vrouwen die andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten hebben. Preparaten die via de huid werken (zoals klevers of gels) al dan niet in combinatie met oraal toegediend natuurlijk progesteron, hebben een relatief ‘neutraal’ effect op het hart en bloedvaten.  

Angst, depressie en stress hangen samen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, maar deze samenhang verschilt tussen mannen en vrouwen. Zowel biologische verschillen als sociale verwachtingen kunnen daarbij een rol spelen. 

Maar het werkt ook in de andere richting: leven met een hart- en vaatziekte kan je mentale gezondheid beïnvloeden. Het kan angst, stress, onzekerheid, sombere gevoelens of zorgen over de toekomst veroorzaken.

Regelmatige lichaamsbeweging blijft de basis van een gezond hart- en vaatstelsel. Voldoende bewegen helpt niet alleen om hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, beroertes en diabetes te voorkomen, maar verlaagt ook het risico op verschillende vormen van kanker. Daarnaast draagt beweging bij aan een gezond gewicht, een betere mentale gezondheid en een hogere levenskwaliteit. 

Meer bewegen, op een manier die bij jouw dagelijkse leven past, is dan ook één van de belangrijkste stappen naar een gezonder en langer leven. 

De huidige Europese aanbevelingen adviseren om per week:

• 150–300 minuten matig intensief te bewegen, of
• 75–150 minuten intensief te bewegen.

Deze hoeveelheid lichaamsbeweging verlaagt het risico op hart- en vaatziekten en draagt bij aan een langer en gezonder leven. 

Ook gezonde voeding is één van de hoekstenen in de preventie van hart- en vaatziekten. Hierbij wordt vaak verwezen naar een mediterraan dieet.