In de natuur slapen we als rozen

In de natuur slapen we als rozen

Datum: 
23/06/2016
Bron: 
De Standaard

Hebt u last van slapeloosheid, of speelt stress u parten? Dan kan een vakantie in de vrije natuur u deugd doen. Misschien is enkele dagen kamperen wel het beste slaapmiddel.

'Dat uitzicht tot aan de baai! Die geur van zon en bloemen overdag en de stilte 's nachts!' Mijn bureaugenoot en ik raken niet uitgepraat over de herinnering aan Camping Delphi, een sfeervolle camping op de Parnassusberg, bij de beroemde Griekse orakelstad, die uitkijkt over een zee aan olijfbomen en haar kampeerders vergast op tijdloze rust en muisstille nachten.

Hij gaat elk jaar kamperen met vrouw en kinderen. Niet op een van die doldraaiende familiecampings waar housebeats en wet T-shirt-animatie terreur zaaien, maar op rustieke, soms wat afgelegen plaatsen. 'Die zijn moeilijk te vinden langs de Italiaanse kust', zegt hij als ervaringsdeskundige. 'In Frankrijk vind je er veel, in Spanje ook wel. Toch moet je zoeken, want je wil ook niet helemaal verlaten staan.'

Nietzsche vond dat de natuur haar populariteit te danken had aan het feit dat ze geen mening heeft over ons. Maar ook dat laat ons vooral toe om tot rust te komen en elkaar opnieuw te ontdekken.

'Kamperen zorgt voor goeie, diepe slaap. Genieten van de boslucht en de verlatenheid', zegt Johan Verbraecken. Hij is slaapspecialist aan het UZ Antwerpen en eens per jaar met fiets, vrienden en tent actief in de Franse Ardennen. 'Ik slaap dan op een luchtmatras, we kamperen vrij primitief. Overal zien we groene bossen en overdag fietsen we langs verlaten wegen. Je voelt het verschil al na één nacht. Je ademt vrijer, je slaapt beter, je herbront.'

Stress

Slaapspecialisten moeten niet lang nadenken over de positieve effecten van kamperen. Wie kampeert, zeker wanneer hij geen aansluiting heeft op elektriciteit en water, moet overdag veel meer bewegen, vergeet hopelijk zijn sociale media in de tent en leeft een stuk trager. Veel dagdagelijkse stress valt weg, en daarmee worden slaapproblemen als insomnie en diverse parasomnieën gereduceerd. Dat alleen al laat velen beter slapen.

Onderzoekers zoeken het echter verder. Wie kan achterhalen wat precies de slaap in zo'n periode van twee tot drie weken op de camping beter maakt, vindt wellicht een sleutel om het slapen ook in het dagelijkse leven te verbeteren. Daarom hebben vele universiteiten zich gebogen over het belangrijke effect van daglicht. Wie al eens kampeerde, weet dat je dan eigenlijk buiten leeft. Thuis en op het werk leven we daarentegen voor een groot deel binnen.

Drie jaar geleden vergeleek een onderzoeksteam in Colorado bij acht proefpersonen het effect van licht in het normale leven en in een campingsituatie. Een week in openlucht leverde de deelnemers vier keer zoveel daglicht op. Dat bracht de verstoorde dag-nachtritmiek van de deelnemers opvallend snel meer in overeenstemming met de opkomst en ondergang van het licht, de oudste en belangrijkste regelaars van onze biologische klok. Opstaan werd er een stuk gemakkelijker door en daar voelt een mens zich altijd een stuk beter bij.

Sommige analisten denken daarom dat kamperen ons terugvoert naar een meer 'natuurlijke slaap', die de mensheid altijd al kende vooraleer die in de voorbije eeuw verstoord werd door de opkomst van de elektrische verlichting. Maar anderen voeren aan dat het gewoon de omgeving is waarin we leven die de kwaliteit van de slaap determineert.

Genezing

Welke impact de omgeving precies heeft op de slaap, was en is in alle culturen en tijden een zorg. In vele oude teksten ziet men slaap als een integraal deel van de levenservaring, de sleutel tot genezing en een weg om de toekomst in te schatten. Onze utilitaire samenleving hecht echter vooral belang aan het heldere bewustzijn en wil slaap zo veel mogelijk functioneel maken. Wie niet veel slaapt, heeft meer tijd om alles te doen wat hem of haar pleziert en wat winst oplevert.

Het symbool van die moderne houding is de wekker. In sommige traditionele culturen was het een inbreuk op het persoonlijke leven om iemand te wekken. Tijdens het dromen heeft de geest immers het lichaam verlaten en misschien leidt onvoorzien ontwaken ertoe dat hij niet op tijd terug is. Een wekker zetten is daarom risky business, getuige daarvan de soms zeer verwarde aanblik die een pas ontwaakt mens vertoont. Vandaag noemen we die conditie klinisch 'slaapinertie'.

Volgens Kat Duff, auteur van The Secret Life of Sleep, is vooral het stedelijke ritme verantwoordelijk voor vele van onze slaapproblemen. Wereldwijd leven sinds 2008 meer mensen in steden dan erbuiten. Wie gaat kamperen, voelt die urbane druk wegvallen en hoeft niet langer krampachtig te corrigeren. Op 'rustieke', 'groene', 'eco'-campings die niet uitgerust zijn met modern comfort, worden straatlampen, avondmutsjes, nachtlawaai en sociale media vervangen door een kampvuurtje, natuurlijke luchtverversing, het duister van de nacht en zijn sterren, en ten slotte het vroege ochtendlicht.

'We zijn vrijer om te kiezen wanneer we gaan slapen en opstaan', zegt somnoloog Johan Newell. 'Onbewust kunnen we daardoor meer rekening houden met onze biologische klok.'

Groene campings bouwen daar hun imago op. In sommige landen geldt het 'wild kamperen' als een incentive om toeristen te lokken. Kampeerfan Debby (34): 'In Scandinavië is het zalig om gewoon je tent op te slaan in de vrije natuur. Ik ben dan altijd buiten en wanneer ik terug ben, mis ik die lucht en voel ik me opgesloten. En ik mis dan die 'ruimte'. Wie kampeert, zoekt toch naar plaatsen waar je een zicht hebt of waar je midden in de natuur zit, en niet in de 'blokken' van New York.'

Zachte fascinatie

Op de band tussen natuur en slaap is intussen een wellnessindustrie gebouwd, die zich laat inspireren door oude principes van de natuurgeneeskunde en door recentere inzichten. Zoals die van de omgevingspsychologen Rachel en Stephen Kaplan, die in de vroege jaren zeventig aantoonden hoe mentale vermoeidheid verholpen kan worden door een 'zachte fascinatie' voor de natuur. Niet atletisch gaan sporten, is de boodschap, maar rustig naar de zonsondergang kijken. Het geluksgevoel volgt vanzelf.

Recente studies focussen in toenemende mate op de impact van de natuur op het brein. Onderzoekers in Kansas ontdekten dat de creativiteit sterk toeneemt na enkele dagen kamperen. Neurologen onderzoeken nu wat er in de geest gebeurt wanneer we naar natuurbeelden kijken. Antwoord: de mentale actie verschuift van de prefrontale cortex, centrum van onze 'plannende' impulsen, naar andere hersenzones die veeleer plezier en empathie aanvuren. Al die natuurdocumentaires van de BBC zijn dus ideale rustbrengers.

Vooral in Japan wordt steeds meer ingezet op de omgeving. De overheid plant honderd sites voor 'woudtherapie'. Onderzoekers besturen het programma. Ze hebben gemeten dat een trage boswandeling het stresshormoon cortisol, de bloeddruk en de hartslag doet dalen. Dat wisten u en ik ook, denkt u nu, maar verder onderzoek gaat na of de stressremmende impact van Moeder Natuur onze NK-cellen (deel van het immuunsysteem) doet toenemen, wat zou kunnen helpen om kanker te bestrijden.

Allen dus de natuur in de komende weken. Waarom niet gaan kamperen in de Landes? De duizenden sparren drijven met hun olie uw zuurstofopname gevoelig op en werpen een geurtapijt uit waar geen hersenhelft tegen bestand is. 'Waarschijnlijk speelt hier een spontaan mindfulnesseffect mee', denkt Johan Newell, 'aangezien mensen tijdens dit soort activiteiten meer in het nu vertoeven'. Maar als dat betekent dat ze daardoor minder gaan piekeren, zullen ze daar zeker niet slechter om slapen.

 

Blijf op de hoogte van nieuws in het UZA via Twitter @uzanieuws en Facebook