Thoracaal aneurysma van de aortaboog

Voor de behandeling van een thoracaal aneurysma van de aortaboog kunt u terecht in de aortakliniek van het UZ Antwerpen (UZA).

Algemeen

Aneurysma van de aortaboog

Wat is een aneurysma?

Een aneurysma is een uitzetting of uitstulping van een slagader (door letsel, ouderdom of ziekte) en kan op vele plaatsen in het lichaam voorkomen, zoals in het hoofd of op de aorta.

Wat is de aorta?

De aorta ontspringt aan het hart en loopt ongeveer tot aan de navel. Een deel van de aorta doorkruist de borstkas (thoracale aorta), en een tweede deel van de aorta loopt doorheen de buik (abdominale aorta). De scheiding tussen de borstkas en de buik is ons middenrif (ademhalingsspier).

Wat is een aneurysma van de thoracale aorta?

Een aneurysma kan zich op elk deel van de aorta vormen. Soms zijn twee delen van de aorta aansluitend betrokken in één lang aneurysma of is de gehele aorta aneurysmatisch vanaf zijn oorsprong aan het hart tot aan de splitsing in de buik. In dergelijke gevallen zijn meerdere interventies nodig of moet eerst het meest dringende deel te worden behandeld.

Wanneer het aneurysma zich ter hoogte van de thoracale aorta bevindt (zie figuur hierboven), spreken we van een thoracaal aorta aneurysma (TAA).

Een dergelijk aneurysma kan voorkomen in:

Hieronder gaan we dieper in op een aneurysma in het horizontale deel van de aorta (aortaboog).

Wat is de aortaboog?

De aortaboog is een complexe zone. Het is de plaats waar enkele zeer vitale bloedvaten vertrekken, namelijk de hersenbloedvaten. In het (relatief korte) verloop van de aortaboog kan een lokale verwijding ontstaan (als het ware een blaas op de zijkant), of de aortaboog kan in zijn geheel verbreden (aneurysmatisch worden). Als de aortaboog in zijn geheel verbreed is, is meestal ook de aorta ascendens verbreed en loopt deze ascendensverbreding door in de aortaboog.

Wat zijn de risicofactoren voor een aneurysma van de aortaboog?

  • Ouderdom: naarmate men ouder wordt, neemt de kans op een thoracaal aneurysma toe.
  • Roken
  • Een te hoge bloeddruk
  • Erfelijke belasting. Deze groep mensen laat zich best screenen.

Wat zijn de symptomen van een aneurysma van de aortaboog?

  • Ademnood (door druk op de centrale luchtpijp of slokdarm)
  • Slikklachten (door druk op de centrale luchtpijp of slokdarm)
  • Heesheid (door uitrekking van een belangrijke zenuw voor onze stembanden)

Wat zijn de gevolgen van een onbehandeld aneurysma van de aortaboog?

Dezelfde ernstige complicatie die zich voordoet bij een aneurysma van de aorta ascendens of aorta descendens kan zich ook voordoen bij een aortabooganeurysma:

Scheuren van het aneurysma

Het aneurysma kan plots scheuren op de meest verzwakte zone en een inwendige bloeding veroorzaken. De scheur in de bloedvatwand kan gedeeltelijk of volledig zijn. De wand van de aorta is opgebouwd is uit ongeveer drie lagen. Bij een volledige scheur zijn alle lagen betrokken, bij een gedeeltelijke scheur enkel de (2) binnenste lagen. In het eerste geval spreken we van een ruptuur (breuk), in het tweede geval ontstaat een aortadissectie.

Een gescheurd thoracaal aorta aneurysma moet dringend behandeld worden.

Hoe wordt een aneurysma van de aortaboog behandeld?

De behandeling van een aneurysma van de aortaboog is vergelijkbaar met die van een aneurysma van de aorta ascendens en descendens.

Medicatie

Als het aneurysma nog niet erg groot is, schrijven we medicatie voor om de slagkracht van het bloed op de bloedvatwand te verminderen. Door de druk in de bloedvaten en het aantal slagen per minuut zo laag mogelijk te houden, vermindert het risico op scheuren en wordt de groei van het aneurysma afgeremd.

Open chirurgische operatie

Een (open chirurgische) operatie wordt aangeraden wanneer:

  • Het aneurysma te groot wordt (algemeen vanaf een diameter tussen de 5 en 6 cm. De diameter waarbij we beslissen om een aortabooganeurysma te opereren is dus iets groter dan bij het ascendensaneurysma.)
  • Het risico op breuk of scheuren van het aneurysma groter is dan de risico’s van een operatie.

Het moment waarop we tot operatie overgaan wordt individueel (en op maat) voor u bepaald. Hierbij wordt rekening gehouden met uw leeftijd, lichaamsbouw, gezondheid van uw hart, uw algemene gezondheid, genetische factoren, grootte en plaats van het aneurysma, groeisnelheid van het aneurysma, enz. Dit alles wordt u tijdens uw bezoek aan de aortakliniek van het UZ Antwerpen (UZA) uitgelegd.   

Hoe verloopt de open chirurgische operatie van een aneurysma?

De operatie wordt uitgevoerd door een hartchirurg verbonden aan de aortakliniek.

  • De borstholte wordt geopend, er wordt een hart-longmachine aangesloten en het hart wordt stilgelegd.
  • De chirurg neemt het te brede en verzwakte gedeelte van de aorta weg.
  • Vervolgens plaatst hij of zij een kunststofbuis (geweven polyethyleentereftalaat (PET) – handelsnaam: Dacron) die de functies van het weggenomen stuk overneemt. Deze kunststof wordt al zeer lang voor deze toepassing gebruikt en heeft een hoge treksterkte, is veerkrachtig en slijtvast.

Voor ingrepen aan de aortaboog is het noodzakelijk extra maatregelen te nemen om de hersenen tegen zuurstoftekort tijdens de operatie te beschermen. Hiervoor is meestal diepe koeling van het lichaam (en de hersenen) nodig (lager dan 25° Celsius en zelfs tot 18° Celsius). Soms is het nodig de hersenbloedvaten, tijdens de duur van de operatie, apart op de hart-longmachine aan te sluiten.

Op de tekening hieronder ziet u enkele mogelijke ingrepen aan de aortaboog: 

De bovenste drie schematische voorstellingen van mogelijke aortaboogoperaties tonen dat de aortaboog gedeeltelijk (partieel) of volledig vervangen kan worden. In sommige gevallen is het nodig om ook het beginstuk van de hersenbloedvaten mee te vervangen (uiterst rechts).

De onderste twee schema’s tonen hoe bovenop een totale aortaboogvervanging ook een aanzet gemaakt wordt voor een (op een later tijdstip) vervolgoperatie aan de dalende aorta (aorta descendens). Deze aanzet kreeg een toepasselijke naam, namelijk ‘Elephant Trunk’ (slurf van een olifant).

De aorta ascendens en aortaboog kunnen uiteraard samen behandeld worden.

Wat zijn de risico’s van een open chirurgische operatie?

Door de ligging van de hersenbloedvaten is de operatieve behandeling van een aortabooganeurysma complexer en brengt ze een iets hoger operatief risico met zich mee.

Het risico van een dergelijke ingreep blijft echter kleiner dan het risico dat de uitgezette aorta barst of breekt. Het risico dat de aortaboog barst of breekt wordt te hoog bij een diameter van >6 cm. Goede metingen zijn van groot belang. Gelukkig zijn er in ons ziekenhuis toestellen waarmee de grootte van het aortbooganeurysma zeer precies gemeten kan worden, namelijk de CT-scan en de MRI-scan. De dienst radiologie van het UZ Antwerpen (UZA) gebruikt hiervoor speciale oppuntgestelde technische protocollen die toelaten uiterst correcte metingen en berekeningen uit te voeren. Ook kan de radioloog 2D en 3D reconstructies van de beelden aanleveren.

Zijn er alternatieve operaties?

Er bestaan (nog) geen volledig oppuntgestelde endovasculaire technieken om aneurysmata van de aortaboog te behandelen.

Bovenstaande beschreven ingrepen zijn dus ‘open’ operaties, waarbij de borstholte geopend wordt, een hart-longmachine wordt aangesloten en het hart wordt stilgelegd. Vaak worden deze aorta operaties ook, indien noodzakelijk, gecombineerd met andere ingrepen aan het hart. Bijvoorbeeld gelijktijdig aanleggen van overbruggingen, reparatie of vervanging van een andere hartklep of hartritmechirurgie.

Hoe verloopt de opvolging?

Voor de aorta-ingreep

De frequentie van de opvolgonderzoeken hangt af van uw situatie (grootte van het aneurysma, al dan niet lekkende aortaklep, gekend met bindweefselziekte of niet, bloeddruk, etc.).

Dankzij opvolgonderzoeken kunnen we het aneurysma in het oog houden en tijdig ingrijpen wanneer het aneurysma de gevarenzone benadert. We wachten niet tot het risico op barst of breuk te hoog is. Daarom ligt de beslissing om in te grijpen op een diameter tussen de 5,5 en 6,0 cm. Zoals hoger beschreven zijn er echter vele factoren (leeftijd, algemene gezondheid, genetische factoren, etc.) medebepalend in het vastleggen van het moment van ingrijpen.

Na de aorta-ingreep

Ook patiënten die reeds een aorta-ingreep ondergingen blijven in opvolging in de aortakliniek UZ Antwerpen (UZA). Controle van de geopereerde delen en opsporen of opvolgen van andere aneurysmata is wenselijk.

Deze informatie werd laatst aangepast op vrijdag 21 december 2018 - 10:12
Auteur(s): Team