Feiten en fabels over voedselallergieën

Datum: 
25/09/2014

Steeds meer mensen mijden brood of melkproducten omdat ze zich daar beter bij voelen. Zijn we dan écht gezonder zonder gluten en koemelk? Of is het een hype?

GLUTEN

Lut is allergisch voor gluten
Lut (64): "Op mijn 59ste begon ik plots zienderogen te vermageren. Op den duur woog ik amper 42 kilo. Ik moest allerlei tests ondergaan, en na een paar maanden wist een alerte dokter gelukkig de juiste diagnose te stellen: ik kan niet tegen gluten. Sindsdien volg ik een streng dieet zonder brood, pasta of koekjes. Gelukkig zijn er heel wat glutenvrije producten op de markt, al zijn sommige dingen onvervangbaar. Een lekkere koffiekoek met crème bijvoorbeeld, of een zwarte pens. Maar ik moet streng zijn voor mezelf, want als ik zondig, wordt dat meteen afgestraft met hevige diarree en een heel misselijk gevoel."

Diëtiste Hannah Denys over gluten
Waarin komen gluten voor? "Gluten zitten in allerlei graangewassen. Vooral in tarwe, maar ook in rogge, gerst en haver. Je vindt ze vooral in brood, gebak, deegwaren, maar ook in andere bereidingen met deze graansoorten."

Wanneer moet je ze vermijden? "Als je glutenintolerantie hebt, ook glutenenteropathie of coeliakie genoemd, moet je gluten volledig uit je menu bannen. Doe je dat niet, dan leidt dit tot ernstige ontstekingen van het darmslijmvlies. Daardoor worden belangrijke voedingsstoffen niet meer opgenomen en krijg je lichamelijke klachten. Glutenintolerantie is een genetisch bepaalde, levenslange aandoening, al zijn er gradaties. Je kunt ook een voedselallergie hebben waarbij je lichaam reageert op bepaalde granen, zoals tarwe of spelt. Als je die granen eet, vecht je immuunsysteem terug en krijg je last van een verstopte neus, jeuk of darmklachten. Bij voedselintolerantie zijn de klachten vaak erger, omdat je darmen rechtstreeks worden aangetast."

Hoe weet je of je een glutenallergie of -intolerantie hebt? "Intolerantie en allergie worden vaak verward, maar ze hebben een andere oorzaak. Een allergie is af te lezen in je bloed of door huidtesten, een intolerantie is soms moeilijker vast te stellen omdat we niet altijd weten waarom je bepaalde producten moeilijk verteert. Veel mensen trekken conclusies uit elektromagnetische tests, maar die zijn niet wetenschappelijk onderbouwd."

Waarom eten veel mensen zonder allergie tegenwoordig toch geen gluten? "Vaak kiezen mensen voor een glutenvrij dieet als antwoord op onverklaarbare klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn, depressie of neerslachtigheid, weinig energie of een opgeblazen gevoel. Veel mensen zeggen dat deze klachten verminderen of verdwijnen als ze geen gluten meer eten. Dat komt volgens mij vooral doordat ze, door die gluten te vermijden, ook minder bewerkte suikers of enkelvoudige koolhydraten eten en meer pure, natuurlijke voeding, die makkelijker verteert. Vaak vallen ze bij zo'n dieet ook af, waardoor ze zich energieker voelen."

Wat zijn de alternatieven voor gluten? "Er is een groot glutenvrij gamma op de markt, met allerlei soorten bloem, koekjes en brood. Daarnaast kiezen mensen voor andere voedingsmiddelen die hen extra energie geven, maar van nature geen gluten bevatten. Denk maar aan fruit, groenten, noten en zaden, vlees en vis."

Misverstand: Gluten zijn ongezond
Prof. dr. Margo Hagendorens van UZ Antwerpen:
"Gluten zouden zogenaamd ongezond zijn. Maar bij iemand die geen intolerantie of allergie heeft, maken gluten deel uit van een gezond en evenwichtig eetpatroon. Soms trekken dokters ook verkeerde conclusies. Graspollen, waar heel veel mensen allergisch voor zijn, lijken qua structuur erg op tarwehalmen. Ben je dus zwaar allergisch voor graspollen, dan zal de allergietest ook bij tarwe bij 80 à 90 procent van de gevallen positief zijn, terwijl je hiervan helemaal geen klachten hoeft te hebben."

VOEDSELALLERGIE

5 basisvragen over voedselallergie
Prof. dr. Margo Hagendorens van UZ Antwerpen over voedselallergieën:
Welke voedselallergieën komen het vaakst voor? "Ei, melk en soja bij kinderen, bij volwassenen ook fruit en noten."

Wat is het verschil tussen allergie en intolerantie? "Een voedselallergie is een reactie van ons lichaam op bepaalde eiwitstructuren. Eet je voeding waarin die voorkomen, dan maakt je immuunsysteem antistoffen aan die zorgen voor jeuk of uitslag. Maar soms reageert je lichaam ook op voedingsstoffen zonder dat je immuunsysteem er voor iets tussen zit. Dat kan bijvoorbeeld gaan om hoofdpijn, vermoeidheid of diarree. In dat geval spreken we van intolerantie."

In welke gradaties kan een allergie voorkomen? "Sommige mensen voelen gewoon dat ze bepaalde dingen beter niet eten. Een klassiek voorbeeld is dat van een baby die zijn fruitpap weigert als er koekjes in zitten. Daarnaast zijn er allerlei symptomen: van irritatie rond de mond over netelroos tot braken en forse diarree. Daar kan ook een hoestje, een hese stem of kortademigheid bovenop komen. De ergste vorm is een anafylactische shock, waarbij je wegdraait, en je lichaamsfuncties aangetast worden. Daaraan kun je ook overlijden. Gelukkig komt dat niet zo vaak voor. Als het gebeurt, is het dan nog meestal het gevolg van een inspuiting, bijvoorbeeld van een medicijn waarvoor je allergisch bent."

Is een allergie erfelijk? "De klachten zelf zijn niet erfelijk, maar je erft wel de aanleg om allergisch te kúnnen reageren op bepaalde producten. Je kunt dus ook positief testen op een allergie, zonder dat je daarom klachten hebt. Al hoeft dat niet altijd op precies dezelfde manier te zijn: zo kunnen een moeder en dochter allebei een notenallergie hebben, en er totaal anders op reageren."

Kun je op latere leeftijd plots nog allergisch worden? "Zeker, je kunt een allergie opbouwen in de loop van je leven en ze kan op elk moment tot uiting komen. Vaak zelfs zonder duidelijke aanleiding."

Kinderen en `nieuwe allergieën'

Prof. dr. Margo Hagendorens van UZ Antwerpen: "Los van het feit dat we er nu meer aandacht voor hebben, heb ik toch het gevoel dat er veel meer kinderen dan vroeger allergisch zijn, zeker voor voedingsmiddelen. We hebben nog nooit zo veel patiëntjes gehad als de voorbije jaren, en zelden hadden ze zo veel gecombineerde allergieën: melk én soja én noten én tarwe, bijvoorbeeld. Gelukkig groeien de meeste kleine kinderen daar vanzelf weer uit. Melk, eieren en soja blijven de toppers, maar daarnaast duiken er ook `nieuwe' allergieën op. Fruitallergie, bijvoor beeld. Pollenallergie is altijd een van de meest voorkomende allergieën geweest, maar tegenwoordig zie ik steeds vaker dat jonge kinderen ook reageren op de fruitsoorten die structureel verwant zijn aan die boompollen. Met als gevolg dat ze jeuk en kriebels in hun mond krijgen als ze appels, peren of steen- of pitvruchten eten. Ook pinda-, noten-, tarwe- en aardappelallergieën zie je nu vaker bij kinderen, en we kunnen voorlopig niet verklaren waarom."

KOEMELK

Hilde kan niet tegen koemelk
Hilde (45): "Al zolang als ik me kan herinneren, heb ik vaak hevige buikpijn gehad. Pas veel later bleek waaraan dat lag: ik verteer geen lactose. Als ik melkproducten eet, krijg ik gerommel in mijn buik, maar ook een opgeblazen gevoel, diarree, soms migraine en af en toe val ik zelfs flauw van de pijnlijke krampen. Sinds ik weet wat er aan de hand is, zijn melk, room, boter en kaas taboe voor mij. Ik mis ze heel erg, al die dessertjes, die etentjes op restaurant. Zelfs chips moet ik laten, want lactose wordt vaak als bewaarmiddel gebruikt. Gelukkig hebben we de Aziatische keuken ontdekt: die is haast volledig lactosevrij, omdat de mensen daar blijkbaar heel moeilijk melk verteren."

Diëtiste Hannah Denys over koemelkallergie
Wanneer moet je koemelk vermijden? "Als je een koemelkeiwitallergie hebt, wat meestal voorkomt bij zuigelingen. Normaal worden die eiwitten afgebroken in ons maag-darmkanaal, zodat ze via de darmwand door ons bloed kunnen worden opgenomen. Doordat dit stelsel bij baby's nog niet volledig ontwikkeld is, komen grotere eiwitten in het bloed terecht en die kunnen allergische klachten zoals eczeem of krampen veroorzaken. Meestal groeit de allergie er vanzelf uit in het eerste levensjaar. Een andere reden om geen koemelk te drinken is lactose-intolerantie. In dat geval kun je de lactose niet verdragen die zich in koemelk en andere dierlijke melksoorten bevindt. Deze patiënten moeten koemelk soms drastisch uit hun dieet schrappen. Zo'n intolerantie is moeilijk te testen en een uitvoerig gesprek met een dokter of diëtist is aangewezen. Een allergie is wel af te lezen uit bloedof huidtesten."

Is het altijd gezonder om geen koemelk te drinken? "Er wordt vaak beweerd dat dierlijke melkproducten klachten of ziektes kunnen teweegbrengen en de darmwand beschadigen, maar dat is niet wetenschappelijk bewezen. We weten wel dat melk belangrijke mineralen bevat zoals calcium, jodium en zink. Maar als je te veel melkproducten eet, kun je de opname van calcium net tegenhouden. Mijd je alle koemelk, dan verhoogt de zuurtegraad in je lichaam, en daardoor bewe- ren sommige mensen dat ze minder last hebben van ontstekingen rond de gewrichten, waardoor ze vlotter bewegen. Maar ook dat blijven gissingen."

Wat is het alternatief? "Sommige mensen met een koemelkeiwitallergie kiezen voor geiten- of schapenmelk, maar meestal bannen ze alle dierlijke melkproducten. Meestal kiezen ze voor plantaardige alternatieven zoals sojaproducten, of producten op basis van rijst- of kokosmelk. Die producten worden vaak verrijkt met extra calcium om een evenwaardige melk te creëren. Lactosevrije melkproducten worden enkel voorgeschreven bij mensen met lactose-intolerantie en zijn wel van koemelk gemaakt."

Misverstand: Minder koemelk, betere spijsvertering
Diëtiste Hannah Denys: "Dat je sowieso minder last hebt van je vertering als je minder koemelk drinkt? Voor sommige mensen geldt dat wel, maar dat blijven uitzonderingen. Melk is een voedzaam product dat belangrijk is bij de aanbreng van eiwitten, calcium en andere mineralen, zeker bij baby's en jonge kinderen, en het is dus een misverstand om te denken dat je koemelk moet bannen als je gezond wil leven."

Bron: Libelle 24-09-2014

Blijf op de hoogte van nieuws in het UZA via Twitter @uzanieuws en Facebook